Ouder zeilend hout 1900-1927

De heer J.E. Scholten, een bekend Groninger industrieel, heeft een prominente rol gespeeld in de ontwikkelingen bij het Paterswoldsemeer. Dankzij en mede dankzij hem is het Paterswoldsemeer geworden wat het nu is. De Paalkoepel, zijn privéverblijf aan het meer, het sluisje, de Meerweg, het Clubhuis en de zeilvereniging “De Twee Provinciën” en de “Vereniging Watersport” hebben hun bestaan mede te danken aan hem.

_{Gebouwd als privé verblijf van J.E. Scholten aan het Paterswoldsemeer. De huidige Paalkoepel is gemaakt naar de originele tekeningen maar de maten zijn anderhalf keer zo groot genomen. Nu in gebruik als restaurant.}

De euforie na de Waterfeesten van 1911 is bepalend geweest voor de uitvoering van een aaneenschakeling van initiatieven. De behoefte aan een vereniging op watersportgebied ontstond, toen in 1910 de bereikbaarheid, dank zij de overzet, van het Paterswoldsemeer groter geworden was. De kraancommissie bracht meer tot stand dan alleen een overzetkraan. Tijdens de feestelijke ingebruikstelling van de kraan stelde de heer J.E. Scholten voor een vereniging op te richten die zich jaarlijks met het houden van watersportfeesten zou belasten. De vereniging zou eveneens een clubhuis moeten hebben, dat een buitensociëteit voor Groningers zou kunnen worden. Dit werd de “Vereniging Watersport Paterswolde” (VWP). De vereniging werd goedgekeurd bij K.B. van 23 februari 1912, nr.62.
Voorzitter van Zeilvereniging “de Twee Provinciën” werd de tabaksfabrikant Hendrik Herman Niemeijer. samen met de heren Bruce (van de kledingzaak in de Herestraat in Groningen) en Camphuis (die in de steenkolenhandel zat en het landgoed Vennebroek in het Friescheveen bewoonde) had hij als één van de eersten een “scherpe” zeilboot op het meer, de “Bru-ni-ca”. De Brunica en Paterswolde I waren zusterschepen die gebouwd waren bij de werf van de Vries Lentsch in Amsterdam. De Brunica vaart nog altijd.

_{Sinds 2009 is ze eigendom van Leo Heijne van de Stichting Oud Zeilend Hout. Ze moest gerestaureerd worden . In 2010 is Leo Heijne hiermee begonnen. Het is een schip van de zogenaamde spoorklasse. Tijdens de feestrede van de heer Scholten bij het Waterfeest van 1911 was de stemming zo goed dat de heer Hibma van de zeilvereniging uit Sneek huiswaarts gestuurd werd met de opdracht voor het bouwen van twee “nationale klassers” de Brunica en de Paterswolde I. (H.H.Niemeijer in Ons Element).}

Het Paterswoldsemeer is een jong meer. Het is een veenafgraving. Voor een groot deel gegraven in de 19e eeuw door van oorsprong Friese veenarbeiders. De scheepsbouwers Nijdam uit IJlst (voorgangers van Lantinga uit IJlst) en later Sneek leverden uit overlevering tjotters aan Paterswolde. Hiervoor heb ik geen bevestiging gevonden. Mogelijk dat dergelijke transacties via mastenmaker van der Zee uit Sneek liepen. Deze heeft bijvoorbeeld de Johanna aan Visser geleverd. De familienaam Nijdam is ook bekend van verveners en bootbouwers bij het Paterswoldsemeer. Er waren onderlinge familiebanden met de bootbouwers Visser. Dat er rond de wisseling van de 19e naar de 20e eeuw met Friese ronde jachten op het Paterswoldsemeer gevaren werd, is in dit licht niet vreemd.

Terwijl er op dat moment in Groningen veel werven bestonden die groots waren in het bouwen van schepen voor de kustvaart, betekende dat echter niet dat er een cultuur op het gebied van het varen met “kleine” scheepjes was. Deze moesten van elders komen. Er werd in Groningen vooral gevaren met vracht, voor het “brood”.
Op de ansichten en foto’s van het Paterswoldsemeer staan veel vooral mooie, ronde jachten. Er zijn ansichten waar wel zes opstaan. De Friese jachten erop hebben de overhand.

_{Duidelijk herkenbaar op deze ansicht zijn de geïnterneerde Engelse militairen. Op 11 oktober 1914 kwamen 1500 manschappen van de First Royal Navy Brigade in Groningen aan. Zij waren begin oktober ingezet om het Belgische leger terzijde te staan toen het Duitse leger Antwerpen aanviel. Tijdens de terugtocht werd hun ontsnappingsroute afgesneden. Commodore Wilfred Henderson wilde zich met zijn manschappen niet krijgsgevangen laten nemen en besloot met zijn drie bataljons de Nederlandse grens over te steken. In Nederland werden ze, overeenkomstig de internationale rechtsregels geïnterneerd in Groningen op de plek die nu bekend is als “Engelse Kamp”.
Deze foto is te dateren in de eerste wereldoorlog tussen 1915 en 1918.}

Het Paterswoldsemeer lag onder de rook van Groningen en Haren, (inmiddels ligt het tegen de stad Groningen aan) en vanaf 1900 kreeg het een steeds belangrijker dagrecreatieve functie. Van de Grote Markt in Groningen naar de Meerweg langs de zuidkant van het Paterswoldsemeer is de afstand zo’n acht kilometer. Vlak bij het meer lag het Familiehotel met een eigen paviljoen aan het water. Groninger industriëlen als ondermeer J.E. Scholten woonden en recreëerden er. De Paalkoepel (1908) en het Clubgebouw (1917) getuigen nog van zijn betrokkenheid. Direct langs het meer lopen twee doorgaande wegen. Groningen en Haren-Paterswolde, de Meerweg. Deze laatste was ook ontsproten aan het brein van J.E. Scholten en na de aanleg heette deze eerst Kunstweg later ook: Verbindings- en Harenderweg.
Bij de Twee Provinciën kwam een speeltuin. Er was een scala aan rondvaartboten. Eerst zeilend, daarna gemotoriseerd. Tot ongeveer 1960 was het Paterswoldsemeer erg geliefd voor dagtochten en uitjes. Veel ansichten en foto’s getuigen daarvan. Een aantal zijn van voor 1905. Vaak staan er ronde scheepjes op afgebeeld.

De periode van de opkomst van recreatie trok ook een aantal Ploegschilders aan. Zij vertoefden op en bij het meer en werkten er. In de Schipsloot net aan de overkant van de weg tegenover Visser heeft het atelierschip “Ossekop” van Klaas van Dijk gelegen. George Martens kwam er met zijn “Alida”, Johan Dijkstra voer er met zijn Staverse jol “Fenris” maar ook Ben Walrecht en Jan van der Baan bezochten met hun boten het meer en gebruikten het als inspiratiebron

In het watersporttijdschrift “Ons Element” uit 1921 begint voorzitter H.H. Niemeijer in zijn terugblik op 10 jaar DTP als volgt: “ Het Paterswolder Meer is pas in de 20e eeuw voor de watersport ontdekt. Toen ik in 1905 naar Paterswolde verhuisde waren er een viertal tjotters, waarvan drie verhuurd werden om de bezoekers van de hotels eens op het water te brengen en één in particulier bezit was”.
Na 1905 is er dus veel gebeurd op en bij het Paterswoldsemeer. Vrijwel alle foto’s van dit meer zijn van latere datum. Hoeveel boten er werkelijk waren is niet meer na te gaan maar in 1911 waren het er meer dan zes jaar eerder. Met de komst van de Brunica en Paterswolde I werd de periode van nieuwbouw en ontwikkeling van scherpe jachten door Visser ingeluid.

In 1947 blikt J.G.Mulder in het verenigingsblad van DTP terug op de beginjaren van de zeilvereniging. Hij is toen in het verenigingsarchief gedoken.
Op 24 september 1911 organiseert de dan jonge vereniging een wedstrijd voor tjotters. Een aankondiging hiervan stond in het Nieuwsblad van het Noorden. De wedstrijd werd gezeild in twee wedstrijdklassen I en II, de deelnemers waren de volgende:

In het gedrukte programma, dat ik heb mogen inzien, heeft iemand met de hand de tijdcorrectiefactoren geschreven. Waar deze op gebaseerd zijn is onduidelijk, maar het geeft wel aan welke schepen sneller geacht werden dan anderen en welke niet. Ook kan er uit afgeleid worden dat de Zeeleeuwin een lengtemaat over de stevens had korter dan 6 meter.
De Vliegende Hollander zeilde in 1912 op het Paterswoldsemeer onder de naam die ze van Albert Helder gekregen had. Bij de klasse indeling in grote en kleine tjotters, moet de kanttekening gemaakt worden dat er zowel tjotters, boatsjes, maar ook Friese jachten meevoeren.

De deelnemerslijst van 4 juli 1914 van de zeilwedstrijd, nu georganiseerd door de Vereeniging Watersport en de zeilvereniging Twee Provinciën, laat een zelfde indeling zien met minder randinformatie, maar wel met een aantal inmiddels bekende schepen.

De “Laura” is van foto’s bekend en naar huidig inzicht is zij als tjotter te typeren.
In de beginjaren van de twintigste eeuw werd het begrip tjotter als verzamelnaam gebruikt. Na de oprichting van het Stamboek van Ronde- en Platbodemjachten werden de open Friese ronde jachten in twee groepen verdeeld: de kleinere tjotters en de grotere Friese jachten. Het al of niet aanwezig zijn van een berghout is het in het verschil. Dit berghout is bepalend in de constructie van het type schip.
Jacob Helder kocht in 1900 bij de werf van Holtrop van der Zee in Joure het Friesche Jacht “Eeltje”. Het schip was in 1895 gebouwd door Eeltje Holtrop van der Zee en werd genoemd naar zijn kleinzoon Eeltje Romkema. Het schip is door Jacob Helder gekocht om met betalende gasten rondvaarten te maken. Een vast aanbod van gasten kreeg hij via zijn buurman; het Familiehotel. In het nog altijd bestaande werfboek van Van der Zee staat “1895 Jagd gemaakt voor zelf lang 24 voet wijd in het vlak 7 voet 4 duim”. (Tresoar Leeuwarden).

Citaat Huitema:
“Het schip was zoals gezegd “voor zelf”, dus voor eigen risico gebouwd en Jacob Helder zou geen goed koopman geweest zijn als hij daarvan niet probeerde te profiteren. Eeltjebaas vroeg 1000 gulden, maar Helder had maar 900 gulden bij zich. Je kunt je zo voorstellen dat er heel wat keren een klap in een stevige knuist werd gegeven alvorens men het er over eens werd dat Helder het schip tegen betaling van die 900 gulden mocht meenemen en “dan zou de ontbrekende 100 gulden later wel in orde komen”. Helder doopte de “Eeltje” om tot “Vliegende Hollander”. In 1908 verkoopt Helder dit schip aan de heer Jongejan in Steenwijk”.
Aan de waarheid van deze laatste twee zinnen ben ik gaan twijfelen.

Waarschijnlijk houdt het schip echter tot 1917 haar ligplaats op het Paterswoldsemeer. Of de “Eeltje” in de bovenstaande lijst uit 1911 dan ook dit schip is? Er bestaan ansichten met zowel de “Poseidon”, als ook de “Vliegende Hollander” op het Paterswoldsemeer, genomen door foto Kramer met bijschrift 1915. Ik ga er vanuit dat de “Eeltje” op de lijst, de huidige “Argo” is. Op de onderstaande ansicht staat het schip nog afgebeeld.

Eeltje van der Zee was misschien wel de meest getalenteerde scheepsbouwer uit Friesland ooit. Vooral de tjotters, de boeiers en de Friese jachten waren zo verfijnd, dat ze bijna eerder een vorm van een kunstuiting waren dan een uiting van een ambacht. Ze waren mooi en zeilden daarnaast ook nog eens erg goed.
Jan Visser heeft met de “Vliegende Hollander” als voorbeeld een aantal Friese Jachten gebouwd voor zowel de Paterswoldse verhuurvloot als ook voor een particuliere opdracht-gever. Wat schoonheid en zeilkwaliteiten aangaat, kunnen de nog varende door Visser gebouwde Friese jachten wedijveren met de Van der Zee schepen. In de 2e wereldoorlog is er een slachting geweest onder de pleziervaartuigen in Nederland. Voor een deel werden ze gevorderd door de Duitsers, voor een deel kwamen ze om doordat ze niet het onderhoud kregen dat ze behoefden. Van de onderhoudsgevoelige eikenhouten tjotters, boeiers en Friese jachten bleken na de oorlog veel verdwenen of onherstelbaar beschadigd te zijn.
Het restant Friese ronde vaartuigen dat overgebleven was, was zo klein geworden en verkeerde in zo’n slechte staat, dat er een aantal mensen opstond om de Stichting Stamboek Ronde- en Platbodemjachten op te richten. Primair doel was en is het behoud van deze historische schepen. Een tweede doel was en is het documenteren van informatie over individuele schepen die in het Stamboek zijn opgenomen. Vooral in de beginjaren heeft het documenteren nogal eens tot verwarring geleid. Vaker voorkomende namen en uiterlijke gelijkenis waren er de oorzaak van. Zo is het van oorsprong in Paterswolde gebouwde jacht “Stânfries”, lang gehouden voor de door Van der Zee gebouwde “Hou Moed”.
Later onderzoek heeft veel correcties opgeleverd.
Er is door de heer Mr. Dr. T. Huitema, oud voorzitter van de “Stichting Stamboek Ronde- en Platbodemjachten” onderzoek gedaan naar de door Visser gebouwde schepen. Later is dit onderwerp uitgediept door Dr. Ir. J. Vermeer. Beiden hebben hierover gepubliceerd. Beiden hebben met behulp van Wiep Visser een aantal Friese jachten kunnen opsporen, herkennen en herleiden.
Mede dankzij hun studies weten we, dat een aantal nog altijd varende Friese jachten hun oorsprong in Paterswolde hebben. Ze zijn herkenbaar. Ze zijn elegant, en in hun vorm en uitvoering kun je zien dat Van der Zee als inspirator heeft gediend. Sommigen varen nog altijd onder hun oorspronkelijke naam. De “Vliegende Hollander” vaart inmiddels al decennia lang rond als “Argo”.
Van de schepen op de deelnemerslijsten kan van een viertal met zekerheid gezegd worden dat ze nog altijd zeilen, te weten:

• Prinses Juliana nu: Prinses Juliana
• Zwaluw nu: Froukje
• Poseidon nu: Poseidon
• Vliegende Hollander nu: Argo

De Maria is in de 2e wereldoorlog gezonken en weggerot. Dankzij de heer R.C.E.G. Martens uit Groningen zijn verzamelwoede, bestaat de bedelbalk van dit schip nog altijd. Hij heeft het na de oorlog uit het wrak mogen slopen. Van zijn verzameling ansichten en foto’s mocht ik een aantal scans maken. Bijzonder is dat hij ooit samen met Jaap Helder, bij veel ansichten de namen van de schepen die erop staan afgebeeld heeft kunnen achterhalen.

_{De Neerlandia zal ongetwijfeld het schip zijn van de wedstrijdlijst. Overduidelijk is dit geen tjotter of Fries jacht. De “Johanna” was een door Visser in Friesland aangekocht (1914) jacht. Uitsneden van de originele foto zijn te vinden bij de hoofdstukken over de Poseidon en de Johanna. (Scan Ansicht GTC)}

Bouwjaar 1895
Bouwer Eeltje Holtrop van der Zee te Joure
Afmetingen 6.80m x 2.90m
Zeiloppervlak 41m2
Ex. Eeltje, ex Vliegende Hollander, ex Kikker III (Martens en Helder)

De 'Argo' is met plaquettenummer 10 opgenomen in de Schepenlijst van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemlijsten

In 1901 heeft Albert Helder de “Eeltje” van zijn vader Jacob overgenomen. Ze heette toen nog steeds “Eeltje”. In het programma van de Waterfeesten in 1911 staat ze met deze naam als deelneemster. Pas vanaf het Waterfeest in 1912 ben ik de naam “Vliegende Hollander” tegengekomen.
Aannemelijk is, volgens Huitema, dat in 1908 de heer Jongejan eigenaar geworden. Hij baseert deze gedachte op wedstrijd verslagen uit Grouw en Sneek waarin de 1OD (Kikker III) voorkomt. De “Argo” vaart in 2010 nog altijd onder dit nummer. Logischerwijs mag dan ook verondersteld worden, dat de 1OD van toen hetzelfde schip is als de 1OD van nu. Bekend gegeven is dat er niet altijd eenduidig met de uitgifte van deze zeilnummers is omgesprongen van de Lemmeraak Orion is bekend dat ze onder de zeilnummers 2OC en 3OC heeft gevaren tegenwoordig vaart ze onder het nummer 2VC. Ook wijzigingen in klasse bepalingen kunnen hier invloed op hebben gehad.
Geografisch is het niet logisch dat de heer Jongejan uit Steenwijk en later Amsterdam het schip op het Paterswoldsemeer had liggen. Helemaal niet wanneer je de infrastructuur van die jaren in aanmerking neemt.
Vanaf 1917 is de heer Jongejan eigenaar van de boeier Rana (1OC). Als hij eigenaar van de Argo is geweest, dan is het te verwachten dat hij na de aanschaf van de Rana zijn Argo verkoopt. Dit ligt in de lijn met de eigenaars wisseling in 1917/1918 zoals Huitema die beschrijft.

Nu zijn er echter een aantal bewijzen dat de Vliegende Hollander tussen 1908 en 1917 nog altijd op het Paterswoldsemeer voer en eigendom was van Helder. Het ene bewijs is harder dan het andere, maar het moet vermeld worden. Er is een deelnemerslijst van de Waterfeesten uit 1912 op het Paterswoldsemeer waarop de Vliegende Hollander vermeld staat. Ze zeilt dan mee in de klasse van de grote tjotters. Er is een door J.G. Mulder gekopieerd verslag van de wedstrijd op 7 juli 1913 waarin Albert Helder met de “Vliegende Hollander” de premie in ontvangst neemt. Er kon nog net met vol tuig gezeild worden.
Er zijn een tweetal ansichtkaarten met de Maria en de Poseidon zeilend en de Vliegende Hollander tegen de wal liggend achter het Familiehotel. De originele foto ervan is gemaakt in 1915 door foto Kramer uit Groningen.

Met voorgaande foto als bewijs, betekent het dat ze na de “verkoop” in 1908 nog wel op het Paterswoldsemeer is blijven varen. Bovenstaande foto suggereert zelfs dat ze nog onderdeel uitmaakt van de huur vloot van Helder. Immers Helder heeft decennia lang vanaf het Familiehotel gevaren en had er altijd één of meerdere schepen zeilklaar liggen. Er is een notitie van Jaap Helder (1907) waarin hij schrijft dat het schip door zijn vader in 1918 verkocht is naar Leeuwarden
In de verzameling spullen die ik in mocht zien bij de familie Helder vond ik de volgende foto, met aan de achterzijde het volgende bijschrift opgeschreven in 1983 door Jaap Helder (1907).

Over de jaartallen die genoemd worden, kan gediscussieerd worden, maar de opmerking dat A. Helder het schip in 1918 naar Leeuwarden verkocht heeft, komt overeen met hetgeen er van het schip bekend is. Of de heer Jongejan uit Steenwijk dan ook werkelijk eigenaar geweest is? Is er een verwisseling met een ander schip geweest? Of heeft Jongejan het schip slechts heel kort gehad? Heeft de heer Siebesma haar in 1918 gekocht van Albert Helder sr? Een mondelinge overlevering binnen de familie Helder geeft zelfs nog het bedrag waarvoor ze toen verkocht is. Zevenhonderd gulden. Dit laatste wordt weer bevestigd door het bijschrift bij de volgende foto:

_{Bij deze foto het volgende bijschrift:
“Fries jacht eerst “Eeltje”, “Vliegende Hollander” (Helder), verkocht voor fl.700,- naar A’dam “Kikker III” Toen naar Grouw als “Argo” (Zetzema) vaart nu nog in Grouw”.}

En er is nog een beschrijving in “Ons Element” uit 1921: .....“ Weet ge wel, dat de bekende “Argo”, de vroegere “Kikker III” een kleine 20 jaar in Paterswolde als huurboot heeft gevaren en nu nog een der mooiste ronde schepen is van de Friesche vloot” Een kleine Twintig jaar

Afgaande op het bovenstaande is de “Eeltje” pas in 1912 “Vliegende Hollander” gaan heten en heeft ze met zekerheid tot 1916 op het Paterswoldsemeer gevaren.
Twee mogelijkheden voor deze naamwijziging op dat moment kunnen zijn:

• Een vage verwijzing over een publicatie van de eerste voorzitter van zeilvereniging DTP, H.H. Niemeijer, tabaksfabrikant uit Groningen, die het verhaal over de Vliegende Hollander ooit nieuw leven ingeblazen had is misschien aanwijzing voor deze naamverandering.
• Een andere verklaring kan de vlucht die Anthony Fokker op 31 augustus 1911 rond de St. Bavo in Haarlem maakte zijn. Op vliegweken die in 1910 en 1911 in Helpman (tussen Groningen en het Paterswoldsemeer) gehouden werden vlogen Belgische piloten. Anthony Fokker was de eerste “Hollander” die dit in 1911 deed. Een bijnaam van hem was “Vliegende Hollander”. Een combinatie van beide gedachtes zou ook mogelijk kunnen zijn.

Albert Helder jr. sloot een naamwijziging niet op voorhand uit. Later is dit bij de Firma Helder nog wel eens gebeurd.De eigenaarsrelatie van de heer Jongejan met het schip is blijkbaar veel korter geweest dan eerder verondersteld. Was de heer Jongejan een huurder die er in Friesland er wedstrijden mee zeilde en haar dan inschreef onder de naam Kikker III?, immers alle Paterswoldse jachten van Visser en Helder konden individueel gehuurd worden voor het zeilen van wedstrijden.

De Argo is in 1955 in opdracht van de Stichting Stamboek van Ronde en Platbodemjachten als eerste jacht opgemeten en getekend door de heer Stelwagen. Hiermee gaf het Stamboek als eerste opdracht de maten en gegevens te documenteren van een historisch schip. Het primaire doel was het op deze manier vast leggen van vorm en afmetingen van het schip voor het nageslacht. Door haar schoonheid was het niet vreemd dat de keuze hiervoor toen op haar viel. 
Op de eerste stamboekreünie in 1955 in Grouw was de Argo vlootaanvoerder van alle aanwezige ronde en platbodemjachten.
In tegenstelling tot veel andere ronde jachten heeft dit schip een erg V-vormige spantdoorsnede (ca.20º).
Mede door het vele mooie vergulde snijwerk en (gepoetst) messing sierwerk is ze een imponerende verschijning op het water. Dit jacht en haar snijwerk hebben model gestaan voor vele andere ronde jachten.
De “Eeltje” vaart nog altijd rond als een erg goed onderhouden en mooi Fries jacht. Ze heet al bijna een eeuw “Argo”. Het schip geniet haar leven lang al bekendheid. Ze is veel gefotografeerd en is uitgebreid beschreven. Dat ze vaak verhuurd geweest is voor zeiltochten zal aan deze bekendheid vast en zeker een bijdrage hebben geleverd. Ze is misschien wel hét voorbeeld van een Fries jacht samen met de Mercurius (1868) en de Frisia (1876). Alle drie gebouwd op de werf van Eeltje Holtrop van der Zee in Joure.
Jarenlang had de Argo in Grouw haar thuishaven en kon ze tussen 1936 en 1955 weer gehuurd worden voor zeiltochtjes. Toen bij Hotel Oostergoo. Getuige de volgende foto.

De Argo is opgenomen in het Nederlandsch Jachtregister 1924/25.
De heer Huitema schrijft in zijn monografie het volgende: “ Na een jaar of tien bleek echter dat de Vliegende Hollander met een niet te best vlak sukkelde. Over de reparatie daarvan wist de jongste zoon van de oude Wiendelt Visser zich een fraai voorval te herinneren. Voor de vervanging van het vlak werd namelijk gebruik gemaakt van hout van een eikenboom die midden tussen een veld van paddenstoelen had gestaan. De houtleverancier had nergens over gesproken en dus werd het hout zonder meer verwerkt. Maar wat gebeurde? Ongeveer een jaar later stond het hele vlak vol paddenstoelen van de sporen die zich in het hout bevonden! Men was echter zuinig en moest op de kleintjes letten en Hendrik Visser vertelde dat daarom maar een gedeelte van het ‘paddenstoelenvlak’ werd vervangen. Dit curieuze verhaal vond tot ieders verbazing z’n bevestiging in de winter van 1981/82. Toen werden in Grouw door Albert Wester een tweetal boegen vervangen van de stevenbalk tot onder de mastbalk. Dat bleek namelijk nodig omdat de naad tussen de twee gangen met geen mogelijkheid dicht te krijgen was vanwege paddenstoelen!”