Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo 175 jaar

                                                     ~ slotzin van het vorige jubileumboek ~

Eerbetoon aan Herman G. van Slooten

Colofon

Voorwoord

Inleiding 175 jaar Oostergoo 1848 - 2023

Hoofdstuk 1 Oostergoo tot 1973

Hoofdstuk 2 Oostergoo, uit het Archief (voor 1973)

Hoofdstuk 3 19^e eeuw Z.K.H. Prins Hendrik en Oostergoo

Hoofdstuk 4 1855 Kweekscholen voor Zeevaart en Oostergoo

Hoofdstuk 5 1900 Oostergo het gewest, het logement en Oostergoo

Hoofdstuk 6 1908 Het Vaandel en Oostergoo

Hoofdstuk 7 De Vlaggen van Oostergoo

Overlevering 1 Mercurius

Hoofdstuk 8 1915 Het wedstrijdzeilen, de/het Watersport(ver)bond(en) en Oostergoo

Hoofdstuk 9 1923 7.10m en Oostergoo

Overlevering 7.10m

Hoofdstuk 10 1924 Het Nederlandsch Jachtregister 1924 en Oostergoo

Hoofdstuk 11 1948 Z.K.H. Prins Bernhard en het 100 jarig jubileum

Hoofdstuk 12 1948 De Mastwortel en Oostergoo

Hoofdstuk 13 1950 Friesland Trading Company LTD Hong Kong

Hoofdstuk 14 1953 Reünie voor Ronde jachten en Oostergoo

Overlevering 2 Mercurius

Hoofdstuk 15 1953 1954 Friso, de boeiercommissie en Oostergoo

Hoofdstuk 16 1955 Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten en Oostergoo

Hoofdstuk 17 1957 R. Buisman en Oostergoo

Hoofdstuk 18 Oostergoo, uit het Archief, (na 1973)

Hoofdstuk 19 1983 Aurelia

Hoofdstuk 20 2019 Th.A.Velsink en Oostergoo

Overlevering 3 Mercurius

Hoofdstuk 21 2023 Oostergoo nu

Hoofdstuk 22 Excuusbrieven en Oostergoo

Bronnen Oostergoo 2023

Bijlage dr. W.B. van der Meer 1940

Praatjes bij plaatjes

Over de schrijver

175 jaar Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo 1848-2023

Tekst: Gerard ten Cate
Opmaak: Jan Eissens
Omslag: Thijs ten Cate
Tekst correcties: M.D. ten Cate-Vegter, Lies Schuitemaker, Rita Eissens, Tjalling van der Goot

De auteur heeft geprobeerd voor deze publicatie alle rechthebbenden van de foto’s te achterhalen. Mocht u desondanks een foto tegenkomen waarvan u rechthebbende bent en waarvoor u geen toestemming voor publicatie heeft gegeven, neemt u dan contact op met het secretariaat van de KZV Oostergoo. De contactgegevens zijn vermeld op de website https://www.kzvoostergoo.nl/.

Realisatie met behulp van iWink Reporting: realiseren & publiceren, direct als website en PDF, bureau iWink Groningen
Een uitgave op de Boekenplank SSRP, Druk Reclameland BV Westerbroek
Digitaal beschikbaar op https://boekenplank.ssrp.nl

Het wedstrijdverslagenboek, dat begint in 1848 en doorloopt tot ver in de 20^e eeuw, is ter gelegenheid van dit jubileum ook gedigitaliseerd en beschikbaar op de Boekenplank.

Uitgave: Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo 2023

Alle rechten voorbehouden

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Waarde lezer,
Oostergoo is een verhaal dat nooit eindigt zolang de wind over Fryslân waait !
Zo klonken de hier gecombineerde titels van eerdere geschriften over de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo.
“Sa is it en net oars”, het is zoals het is, want Oostergoo staat na 175 jaar voor in ons geheugen en in de toekomst gegrift. Voor u ligt het Jubileumboek Oostergoo ter gelegenheid van het 175-jarig bestaan van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo. Een buitengewoon lezenswaardig document over het ontstaan en de geschiedenis van Oostergoo, samengesteld door ons lid Gerard ten Cate. Zoals de auteur zelf zegt, “geschreven voor onze eigen leden maar de tekst is zodanig vormgegeven dat het ongestraft door derden gezien kan worden”.
Het staat wel vast dat reeds in de 17^e eeuw in Fryslân onderlinge zeilwedstrijden zijn gehouden, “hardzeilen”! Vracht- en beurtschepen, terugkerend van de weekmarkten, gingen de latere recreant voor. De basis voor zeilen als wedstrijdsport was gelegd. In Sneek begon in 1814 een onafgebroken reeks van zeilwedstrijden op de woensdag na de eerste zaterdag in augustus, tot op de dag van vandaag Hardzeildag. Andere dorpen volgden.
Niet zonder reden werd dan ook in 1848 de eerste zeilvereniging in ons land, en dus de oudste, opgericht en met de wel klinkende naam Oostergoo. Een pure zeilvereniging want de oprichters moeten gedacht hebben dat men met goed roeien over het algemeen hard achteruit gaat. De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo werd een feit. Niet meer uit te wissen en tot op de dag van vandaag gelardeerd met dierbare tradities.
Allengs kwam het behoud van het varend Friesch erfgoed op de voorgrond. Boeiers, Friese Jachten en Tjotters bleven dankzij de zorg dragende, soms nieuwe, eigenaren behouden en nieuwe exemplaren ondergingen een succesvolle tewaterlating. Met het fiere Statenjacht de Friso aan de kop van de vloot wordt tot op de dag van vandaag en in de toekomst blijk gegeven van het levendig bestaan van onze vereeniging. De vele tradities sieren dit bestaan. Zo mag vooral ook elk jaar weer blijken op onze jaarlijkse Algemene Ledenvergadering. Na de ontvangst wacht ons telken male weer een vruchtbare vergadering die ons voert naar een van de hoogtepunten van de dag, de gezamenlijke vaartocht, waarop tevreden wordt teruggekeken tot laat in de avond. 
Geen Oostergoo lid zal herinnering hebben aan dagen waarop de zon niet scheen en de wind niet prachtig doorstond, alsof de weergoden niet beter weten. Bollende zeilen, witte snorren voor de boeg, Heeren aan het roer en in touw, een ware lust voor het oog. Mooier wordt het niet, maar blijft het wel!
Een Vereeniging die een jubileumboek meer dan waard is met daarin opgetekend een kleurrijke geschiedenis en mooie anekdotes, een sieraad voor de boekenplank. Grote dank gaat uit naar ons lid Gerard ten Cate. Ik wens u veel leesplezier ! 

Boele Staal
Voorzitter van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo 

Opvallend is het om te constateren dat juist buitenstaanders foto’s en films van de festiviteiten van Oostergoo maakten. Blijkbaar sprong het decorum en de presentatie van de leden met hun ronde jachten in het oog. Dit staat haaks op de gewoonte om binnen de vereeniging om geen foto’s te maken. Geheel tegen dit voorschrift in heb ik wel een paar keer foto’s aansluitend aan jaarvergaderingen gemaakt tijdens de zeiltocht. Foto’s die ik genomen heb van ronde jachten die ik op andere evenementen niet tegen kwam. Uitdrukkelijk zijn deze foto’s niet genomen om leden te fotograferen.

Waarschijnlijk was de eerste foto, die binnen de Vereeniging een plek kreeg er één van Prins Hendrik de Zeevaarder in 1865. Tijdens zijn deelname aan de zeilwedstrijd op 31 juli 1865 gehouden bij Oude Schouw, kreeg de directie van Oostergoo een “photographisch portret” van de Prins in het kostuum van luitenant-admiraal. (Algemeen Handelsblad 1-8-1865) aangeboden. De oudste foto in het Oostergoo-archief in 2023 stamt uit 1908.

Helaas moet ik op deze plek een teleurstellende opmerking plaatsen. In het Oostergoo-archief zijn bijna geen foto’s bewaard. Wanneer het er honderd zijn, dan is dat veel. Het merendeel hiervan heeft dan ook nog eens te maken met de overdracht van de boeier Friso in 1954. 
Het Nederlandsch Jachtregister 1924 -1925 krijgt een speciale plek in dit jubileumboek. Hoewel het ogenschijnlijk niet direct iets met de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo te maken heeft, geeft het wel historische informatie. Het bijzondere is dat in 2023 nog altijd een zestal dezelfde schepen bij Oostergoo vaart als in 1924.
Dat gaande de tijd, Grou^* een steeds prominentere plaats voor onze zeilvereeniging gekregen heeft, weten we. Bij de oprichting in 1848 was dit zeker niet vanzelfsprekend. Grou lag centraal in “Frieslands lage midden”. Omgeven door water en zeker niet makkelijk bereikbaar over land. Burgum, de Burgumerdam en Oude Schouw lagen wat dat betreft geografisch gunstiger. Het wedstrijdwater lag daar wat meer op afstand. Pas na de opening van de spoorlijn Heerenveen-Leeuwarden in 1868, werd Grou over land beter bereikbaar. 

In latere jaren, vanaf 1869, werd in de Leeuwarder Courant en via plakkaten telkens bij de aankondigingen van de festiviteiten van Oostergoo melding gemaakt van deze vorm van bereikbaarheid. Toen in 1872 Sjoerd van Stralen het etablissement van zijn vader Jan van Stralen voortzette noemde hij dit “Logement Oostergoo” (Leeuwarder Courant, 28 juli 1872). Was toen de Zeilvereeniging Oostergoo in aanzet de naamgever van dit logement?

We mogen niet vergeten dat Watersportvereniging Frisia uit 1860 en sinds 1960 Koninklijke Watersportvereniging Frisia statutair in Grou oudere “rechten” heeft dan de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo. De nodige Oostergoo leden waren, omdat ze directe banden met Grou hadden, eveneens lid van Frisia. De Zeilvereeniging Oostergoo was statutair een Leeuwarder vereniging en de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo is dat nog altijd.
Sinds 1899 heeft de Zeilveereniging, sinds 1923 de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo, hotel Oostergoo in Grou als uitvalsbasis. Onze vereniging heeft er een eigen bestuurskamer. Een zeilvereniging met stevige wortels in het verleden. Oud voorzitter en erevoorzitter Theo Velsink verwees hiernaar in zijn jaarredes.

Het zal duidelijk zijn dat de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo niet een zeilvereniging is die “slechts” zeilwedstrijden organiseert. Natuurlijk organiseert ze zeilwedstrijden. Wedstrijden waarbij jaar op jaar wedstrijd gezeild wordt in boeiers en andere ronde jachten maar evenzeer in scherpe jachten. In 1948 wordt er in Hepkema’s Courant, de Hepkema, geschreven dat Oostergoo de enige vereniging is waar boeiers nog de strijd aanbinden. Niet vreemd natuurlijk, wanneer bestuursleden tegelijkertijd en op rij zelf zeilden met boeiers en (Friese) jachten. Maar, per saldo waren dat er dan meestal maar drie, de Albatros, de Constanter en de Mercurius. In 2023 worden de ronde jachten binnen het bestuur nog altijd vertegenwoordigd. Niet vreemd dat de leden met een rond jacht uitgenodigd worden ieder jaar met hun schip tijdens de jaarvergadering aanwezig te zijn en mee te zeilen tijdens de jaarlijkse zeiltocht bij Grou.

In 1915 heeft de Zeilvereeniging Oostergoo in de personen van haar secretaris R. Buisman en voorzitter P.G. Halbertsma mede aan de basis gestaan van wat tegenwoordig het Watersportverbond heet. Ze heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de 7.10m klasse en uiteindelijk de 30m2. Ze heeft er mede voor gezorgd dat de provincie Friesland haar Statenjacht kreeg. En samen met een aantal andere watersportverenigingen en musea zorgde “Oostergoo” voor de totstandkoming van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten.

En, weet u wat een mastwortel is? Ik heb er een heel hoofdstuk over geschreven. Oostergoo heeft het geherintroduceerd.

De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo heeft op de nodige plekken, door de jaren heen, een stempel gedrukt op de zeilsport in Nederland. Soms deed ze dit zelfstandig als vereniging, vaak samen met andere partijen. Het bestuur, soms individuele bestuursleden, wist of wisten zich altijd zo te presenteren dat er wel geluisterd moest worden. Er werd geluisterd.

Oud secretaris H.G. van Slooten schreef het al als laatste regel in zijn jubileumboek bij het 125-jarig bestaan: “Het bestuur van Oostergoo wordt geacht alwetend te zijn en onfeilbaar ……..? MAAR DAT WIST U REEDS!”

Als Inleiding van dit hoofdstuk begin ik met een transcriptie van een brief die de heer S.S. Terpstra, uitbater van het etablissement “De Drie Gekroonde Baarzen”, schreef aan het bestuur van de Zeilvereeniging Oostergoo in 1876.

De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo hangt aan traditie, koestert het verleden, de historie. Zeilden hun oprichters al met Ronde jachten, nog altijd vormen deze schepen de kern van de vloot. Oostergoo heeft zich echter wel degelijk aangepast aan de tijd.

Het archief van Oostergoo is sinds de oprichting in 1848 bewaard gebleven. Bijzonder in de geschiedenis van de Nederlandse watersportverenigingen. Veel verenigingen zijn evenals hun archieven verdwenen. Het Oostergoo-archief is een tijdcapsule geworden. 
Het notulenboek dat in 1848 begint bestaat nog, de losse kwitanties zijn er nog, de boekhouding is terug te lezen, inkomende en uitgaande post is bewaard gebleven. Het Oostergoo-archief geeft een bijzondere inkijk in het leven en het zeilersbestaan vanaf het midden van de 19^e eeuw.Algemeen bekend en hiervoor al genoemd is dat de Zeilvereeniging Oostergoo eerst, tot 1899, altijd haar Algemene Ledenvergadering hield in de “Drie Gekroonde Baarzen” op de Bergumerdam. Misschien niet direct een locatie die je zou verwachten, maar tegelijkertijd logisch. Het lag aan de vaarweg Groningen-Leeuwarden, dichtbij het Bergumermeer en dichtbij de straatweg Groningen-Leeuwarden. Ongetwijfeld had het etablissement van de heer Terpstra, later de weduwe Terpstra, een goede naam. Een reden om voor De Drie Gekroonde Baarzen te kiezen. 

Volgens overlevering heeft Lodewijk Napoleon er nog gelogeerd. Maar bedenk vooral dat de geografie van Friesland erg van invloed geweest is op het bestaan en de ontwikkeling van onze zeilvereniging. Het Friesland van nu zien we vooral als één watersport gebied. Vroeger was het duidelijk opgedeeld. Het noordoostelijke deel waar Grou toe gerekend moet worden, een middendeel met het Sneekermeer als centrum en het westen en zuidwesten met Heeg en Gaastmeer als centra. Het Prinses Margrietkanaal bestaat al lang, maar feitelijk is het slechts van recente datum uit het midden van de twintigste eeuw. Wanneer je van Grou naar Sneek wilde varen moest je langs hotel Oostergoo naar Irnsum en vervolgens via Oude Schouw en Akkrum richting Sneek.

Hoewel ik het me bewust was, was ik toch verbaasd te ontdekken dat de bekende Workumer tjotterzeiler Jan Haagsma voor het eerst in 1948 acte de précense gaf in Grou. Bijna vijftig jaar eerder kom je zijn naam al tegen in wedstrijdverslagen van de Hardzeildag op Sneek, maar Grou was te ver van huis. Van de familie Haagsma weten we dat zij ’s morgens, voor dag en dauw, vanuit Workum vertrokken en dan aansluiting probeerden te vinden bij een sleep op het Heegermeer richting Sneek. De vrachtboot Staveren - Sneek pikte Jan Haagsma dan op de “Lange Hoek” op. Hun tjotter was niet gemotoriseerd. Ze waren dan al zeilend, bomend of jagend de Yntemasloot over gekomen.

Dat Grou pas in 1868 goed over land bereikbaar werd, is te lezen in het archief toen de spoorlijn Heerenveen-Leeuwarden in gebruik genomen werd. Je kunt daarover correspondentie terug vinden waarin het bestuur aan de Spoorwegen of de toenmalige minister van Verkeer vroeg de trein extra op het station Grou-Irnsum te laten stoppen. Dit verzoek werd bij herhaling gehonoreerd. Bij de vooraankondigingen van de wedstrijden werd deze tussenstop van de trein vermeld. Bezoekers van de door Oostergoo georganiseerde zeilfeesten konden dan nog met de trein huiswaarts keren naar Leeuwarden.

Dit hoofdstuk begon ik met de titel “Oostergoo tot 1973”. Ik wil u meenemen door het archief. Om daaruit de nodige interessante informatie te halen. Veel is saaie kost, maar evenveel is zo leuk dat ik u er wel kennis van moet laten nemen. Verderop volgt een hoofdstuk Oostergoo nu.

In een drietal archief dozen zijn kwitanties vanaf 1848 opgeborgen. Vaak per jaar in een envelop, maar van een aantal jaren zijn ze strak opgerold met een banderol of met een touwtje er om heen. De enveloppen die ik makkelijk kon openen heb ik alle bekeken. De anderen heb ik vanwege hun kwetsbaarheid gelaten zoals ze waren en zijn. De kwitanties laten een reis door de tijd zien. In 1848 zijn alle bonnetjes met de hand geschreven, niet allemaal even duidelijk. Ze beschrijven de aanschaf van een vlag, het betalen van consumpties en het betalen van prijzen. Op een achterkant van een bonnetje is te lezen dat er vier kisten wijn zijn ingekocht. Een blad met inkomsten en uitgaven maakt de envelop uit 1848 compleet. Het ontstaan van onze zeilvereniging is gedocumenteerd. Een aantal leden betaalt vanaf 1855 een extra bedrag voor iets dat we nu een studiefonds zouden noemen, conform artikel 1 van het reglement.

1848 is een belangrijk jaar. Onze Koning Willem II achtte het raadzaam om Thorbecke het mandaat te geven voor het vormgeven van een grondwet zoals we die nu nog kennen. In die tijdgeest is de Zeilvereeniging Oostergoo opgericht. Hoewel geen oprichter, moet de naam van Prins Hendrik de Zeevaarder hierbij genoemd worden. Hij was de derde zoon, geboren op 13 juni 1820 in het paleis Soestdijk, van Prins Willem, de latere Koning Willem II en Anna Paulowna, Groot Hertogin van Rusland. De Prins propageerde het oprichten van zeil- en roeiverenigingen, stimuleerde maritieme opleidingen en technische ontwikkelingen in de scheepvaart en nam hierin het voortouw.
De oprichters van de Zeilvereeniging Oostergoo behoorden tot de Friese adel en het patriciaat. Zij hebben de oproep van Prins Hendrik de Zeevaarder gehoord, opgepikt en in de zeilvereniging vorm gegeven.
Z.K.H. Prins Hendrik vond het in 1865 belangrijk om blijk te geven van zijn betrokkenheid bij de Zeilvereeniging Oostergoo. Illustratief is bij voorbeeld de volgende transcriptie van een krantenartikel uit 1865. Het belang en de betrokkenheid van genoemde personen en vereniging spreken voor zich.

Later in 1869 richtten Prins Hendrik met anderen, waaronder de Zeilvereeniging Oostergoo de “Nederlandsche Vereeniging voor Zeewezen en Scheepvaart” op. Niet vreemd dat Jhr.mr. F.J.J. van Eijsinga (op dat moment mede oprichter en voorzitter van Zeilvereeniging Oostergoo) samen met Prins Hendrik en anderen hiervan het bestuur vormden. Heel snel kreeg deze vereeniging het predicaat Koninklijk.
De “Koninklijke Nederlandsche Vereeniging voor Zeewezen en Scheepvaart” heeft niet heel lang bestaan. In de statuten is opgenomen dat de vereeniging opgericht is voor een periode van negen en twintig jaren, aan te vangen met den dag waarop het Koninklijkbesluit harer erkenning als rechtspersoon in werking treedt (20 april 1869). Daarna eindigde haar bestaan. Ze had een eigen vlag. Met goudopdruk is deze te vinden in het genoemde statutenboekje.

De Zeilvereeniging Oostergoo, een maatschappelijk betrokken zeilvereniging. In chronologische volgorde de onderwerpen waar onze vereeniging haar stem heeft laten gelden:

• 1848 tot 1922 een studiefonds voor opleidingen in de Zeevaart;
• 1868 tot 1897 mede oprichter van Nederlandsche Vereeniging voor Zeewezen en Scheepvaart;
• 1889 bezwaarschrift aan Tweede Kamer in verband met dempen Pikmeer en Wijde Ee;
• 1915 mede-vormgever Congres voor de Watersport dat in 1923 resulteerde in het VNWV ( Verbonden Nederlandsche Watersport Vereenigingen);
• 1923 mede oprichter NNWB (Noord Nederlands Watersport Verbond);
• 1928 wedstrijd beurtschepen herintroduceren (later in 1929 voortgezet door de Skûtsje Kommisje Grou);
• 1953 organisator van de eerste reünie voor Friese Ronde jachten;
• 1953-1954 mede organisator en aanbieder van de boeier Friso aan de Provincie Fryslân;
• 1955 mede oprichter van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten;
• 1988 aanbieder van het beeldje op de kade voor Hotel Oostergoo aan de (toenmalige) gemeente Boarnsterhim;
• 2005 1^e Oostergoo-penning, uitgereikt aan de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten.

In dit jubileumboek worden stukken uit het Oostergoo-archief ruim aangehaald of geciteerd. Zoveel mogelijk in chronologische volgorde, een aantal zaken die mij in het archief opvielen. Er is zolang het archief bestaat weinig uit gepubliceerd. Vooral uit de hoek van de traditioneel Friese schepen werden er in het verleden vaak vragen gesteld of er in het archief scheepsnamen, namen van eigenaren en wedstrijdverslagen, deelnemerslijsten, foto’s te vinden zouden zijn. Ik moet u teleurstellen, deze informatie vind je hierin nauwelijks. Tegelijkertijd kan ik al deze vragenstellers blij maken: er is een wedstrijdverslagenboek dat begint in 1848 en doorloopt tot ver in de 20^e eeuw. Het is ter gelegenheid van dit jubileum gedigitaliseerd. Bedenk wel dat dit voornamelijk verslagen zijn. Het geeft een goed overzicht door de jaren heen. Pas vanaf de tweede helft van de 20^e eeuw zijn er deelnemerslijsten bewaard. Het betreft dan vooral wedstrijden die gevaren zijn in de Nederlandse open wedstrijdboten, eenheidsklassen die na 1928 ontstonden. Voor vorsers die zich ooit, ergens in de toekomst, in die wedstrijden willen verdiepen: alle wedstrijdverslagen van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo zijn in het archief bewaard.

Voor het 125-jarig jubileum heeft Herman van Slooten het archief wel geopend en het op zijn eigen wijze beschreven. Hij heeft zijn zoektocht vormgegeven in het zeer lezenswaardige boek “Koninklijke Zeilvereniging “Oostergoo” 1848-1973”. Een boekwerk dat bij veel Oostergoo leden in huis, of aan boord, onder handbereik ligt.

Herman van Slooten 30 jaar secretaris van de vereeniging en publiceerde veel over Friesland en individuele ronde jachten. Bij herhaling vindt u in die gevallen een verwijzing naar het archief van de Zeilvereeniging Oostergoo.

De boekhouding, het secretariaats-gedeelte, de oprichting van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten, de overdracht van de boeier 'Friso', alles is chronologisch gearchiveerd. Maar om nu te zeggen dat zoeken op een persoons- of scheepsnaam makkelijk gaat? Het antwoord is: “Nee”!

Het 200-jarig jubileum moet over vijfentwintig jaar, in 2048, gevierd worden. Het bestuur dan zal ongetwijfeld gevolg geven aan het voorstel dat voorzitter Buisman bij het honderdjarig bestaan deed. Maar ook bij tussenliggende jubilea werden telkens de partners uitgenodigd. De besturen hielden zich niet aan Roelof Buisman zijn dictie.

Bij de zeilwedstrijden en zeilfeesten werden de heren leden vaak slechts toegang verleend wanneer zij één of soms zelfs twee dames meenamen. Voor de planning en organisatie moesten dan van te voren dameskaarten worden gereserveerd.

1930 Naar aanleiding van een briefkaart in het archief die wat vragen opriep:

Op dit schilderij zijn centraal drie schepen uit de 7.10m klasse te zien met torentuig, zeilend in de ingang van de Tynje komend vanaf het Pikmeer. Deze torentuigen pasten in de sfeer van het experimenteren dat bij deze klasse veelvuldig gebeurde. Het experiment met de torentuigen duurde kort en kreeg geen vervolg. Heel spoedig werden deze tuigen weer vervangen door gaffeltuigen. Indrukwekkend was het wel en zoals blijkt was het inspirerend voor de schilder.
Dit schilderij kwam ik op het spoor door een toevalligheid. In het Oostergoo-archief kwam ik een briefkaart tegen, geschreven door de heer Everts uit Wildervank. Hij vroeg informatie over deelname aan de wedstrijden in 1930. Hij wilde deelnemen. In welke klasse bleef onduidelijk. De briefkaart viel me op omdat de afzender woonde tegenover het adres waarop mijn echtgenote haar ouderlijk huis stond. Bij de Evertsbrug. Een nog grotere toevalligheid was dat ik Olav Everts bij ons in het dorp tegen kwam. Ik kende hem niet, maar iemand die hem vergezelde kende ik wel. We werden aan elkaar voorgesteld en het gesprek kwam op de briefkaart. De afzender bleek de vader van Olav Everts te zijn geweest. Ik moest maar even langs komen, Olav Everts had nog een schilderij ……. misschien herkende ik iets. Oostergoo, Grou.
Dat Olav Everts in Nederland was, was net zo bijzonder. Hij woont in Adelaide, Australië en is op het moment dat ik dit schrijf ongeveer tachtig jaar oud en maar heel beperkt in Nederland. Het schilderij hangt hij altijd in zijn vakantiehuis op wanneer hij daar is. Bij afwezigheid wordt het weer opgeborgen. Hij heeft het uit de nalatenschap van zijn vader die het waarschijnlijk in 1930 heeft gekocht toen hij deelnam aan de wedstrijden van Oostergoo.
In het wedstrijdverslagenboek wordt als datum voor deze wedstrijden zondag 6 juli 1930 gegeven. …. Schitterend weer, goede inschrijvingen, een mooie zeilbries,”Oostergoo’s ” dag moest onder die omstandigheden goed zijn. Zeer velen woonden dan ook de wedstrijden bij ....

1931 notulenboek 1895 - 1964: …….Rondvraag levert niets op, dus wordt spoedig gesloten. Na sluiting wordt door de leden gaarne gebruik gemaakt van de uitnodiging van de penningmeester om dien middag met het oog op het vocht buiten door te brengen aan boord van de Greta met ijskast , waar de middag verder sportief werd doorgebracht …….

1943 notulenboek 1895-1964: …… De traditie werd op alle manieren hoog gehouden, wat kennelijk de leden uit het hart gegrepen was…… (lees: het Wilhelmus is tijdens de oorlog steeds gezongen).

1948 notulenboek 1895-1964, 100^e Jaarvergadering 5 juni: ….. De voorzitter herdenkt in een kort woord het 100-jarig bestaan, speciaal het feit, dat ook gedurende de bezetting het Wilhelmus steeds op onze jaarvergadering heeft weerklonken …….

1950 Brief, 25 augustus:
Beste Roelof,
Ik meen goed te doen er even op attent te maken, dat wij op het ogenblik bij “Oostergoo” een tekort hebben van Hfl. 64,65. Bij gelegenheid moeten wij er toch maar eens over praten, of daar niet wat aan gedaan moet worden.
HB Halbertsma
(met potlood: Volgend jaar afdoen)

1951 Brief, 10 mei:
Beste meneer Halbertsma,
De Jaarvergadering van Oostergoo begint weer te naderen. In overleg met de heer Buisman is deze vastgesteld op 2 juni aanstaande. Ik zal de convocatie klaarmaken. U bent dit jaar aan de beurt van aftreden, maar ik veronderstel, dat U dit zware werk wel zult willen continueren! …….

1954 Brief: Er is een tekort van 200 gulden over het jaar 1953. De te verwachten inkomsten zullen positief zijn, maar de verwachting is dat dit positieve saldo ongeveer 20 gulden zal zijn. Hierbij is nog geen rekening gehouden met een jaarlijkse bijdrage van een gewaardeerd lid   die jaarlijks 850 gulden doneert. Summa Summarum zullen wij er in het vervolg wel komen.

1955 Ledenvergadering 4 juni 1955: De penningmeester deelt mede dat er een tiental nieuwe leden is toegetreden, een bewijs voor de levenskracht van onze vereeniging , al zou de penningmeester wel wensen dat het ledental verdubbeld werd om daardoor niet in de financiële zorgen te geraken. De voorzitter merkte echter snedig op, dat het aantal niet maar de kwaliteit der leden wel bepalend  is voor de vereeniging, iets waar de vergadering het volkomen mee eens is.
En de volgende:
In een brief: Ik kan er in meegaan om deze mijnheer op zijn verjaardag een telegram te sturen, maar het gaat nogal ver, dunkt mij. Hij heeft voor deze 70 jaar ook evenveel tijd nodig gehad als een ander.

1958 Ledenvergadering 7 juni 1958: Er ligt een voorstel om de contributie te verhogen van 5 naar 10 gulden er wordt gekozen voor een compromis van 7,50 gulden.

Een groot deel van het archief van de Zeilvereeniging Oostergoo ademt de 19^e eeuw. Verslagenboeken die beginnen in 1848 en die vervolgens gewoon jaar op jaar volgeschreven werden tot het laatste blad ergens in de twintigste eeuw om vervolgens in een nieuw boek te worden voortgezet. Kwitanties zijn aanvankelijk met de hand geschreven. Later in de tijd zie je voorzichtig drukwerk verschijnen.

De Zeilvereeniging Oostergoo (1848) en dicht bij huis de Zeilvereeniging Workum (1851), hadden bij hun oprichting als eerste doelstelling het sociale doel om opleidingen voor de zeevaart te faciliteren …… het bevorderen, aanmoedigen en ondersteunen van al wat van nut kan zijn voor de scheepvaart en het zeewezen en hetgeen daarmee in betrekking staat…..(Oostergoo) ….. jonge lieden voor de zeedienst op te kweeken ……(Workum).

Prins Hendrik, bracht het uiteindelijk tot admiraal van de Koninklijke Marine, al kreeg hij deze bevordering pas op zijn sterfbed, een dag voor zijn overlijden. Toen hij in 1879 stierf was hij 59 jaar oud. Maar, wanneer je tegenover Prins Hendrik, Jhr. mr. F.J.J. van Eysinga, de medeoprichter van Zeilvereeniging Oostergoo zet, de heren kenden elkaar, dan krijg je een iets ander maar soortgelijk verhaal. Beiden streefden elk op hun manier een zelfde doel na: Nederland op een hoger plan brengen. Tijdgenoten en blijkbaar geestverwanten. Twee heren op sleutelposities in de samenleving van de 19^e eeuw. De Prins nam op zijn 26^e levensjaar het initiatief om de Koninklijke Nederlandse Yachtclub op te richten, Frans van Eysinga was 29 toen hij zich sterk maakte om de Zeilvereeniging Oostergoo op te richten.

In 1865 kon er tot Zwolle met de trein gereisd worden en vanaf 1868 was Leeuwarden met de trein bereikbaar.
Pas in 1885 toen er via Stavoren-Enkhuizen gereisd kon worden werd de reistijd Leeuwarden-Den Haag wezenlijk korter.

Frans van Eysinga was bij de oprichting van de Zeilvereeniging Oostergoo lid van de Provinciale Staten van Friesland. Een CV die hem niet snel daarna een reeks bestuurlijke functies in ’s Gravenhage bezorgde. Een paar van de functies die hij bekleedde waren Eerste Kamerlid, voorzitter van de Eerste Kamer en Minister van Staat. In meerdere publicaties wordt uitgebreid ingegaan op zijn maatschappelijke carrière in bestuurlijk en justitieel ’s Gravenhage en Leeuwarden. De Zeilvereeniging Oostergoo wordt daarin nauwelijks genoemd.

Jhr. mr. F(rans).J.J. Van Eysinga is gefotografeerd aan zijn bureau in Het Eysingahuis te Leeuwarden. Boven het bureau het bekende schilderij met links de boeier Stavo en rechts de boeier Stânfries, zeilend voor het Logement Oostergoo in Grou. Het schilderij, een pastel, staat afgebeeld in het jubileumboek van 1973. Op deze foto is het te zien op de plek waar het langere tijd gehangen heeft.
Het promotieonderzoek van Prof. dr. Yme Kuiper begint met een lange biografie over Jhr. mr. F.J.J. van Eysinga en is met deze foto vastgelegd in het boek “Adel in Friesland 1780-1880”. 

Het archief van onze zeilvereeniging laat een heel ander beeld van Jhr. mr. F.J.J.van Eysinga zien. Er zijn brieven van zijn hand, hij was betrokken en aanwezig bij wedstrijden met zijn boeier Stavo. In 1865 voer Prins Hendrik als gast op Oude Schouw met de Stavo mee. Hij nam zelfs nog het roer. In 1892 waren Koningin-moeder Emma en Prinses Wilhelmina op het Sneekermeer te gast aan boord van de Stavo tijdens de Koninginnenwedstrijden georganiseerd door de Zeilvereeniging Oostergoo en Zeilvereniging Sneek.

Kweekschool voor Zeevaart te Leiden 1855 - 1914
Kweekschool voor Zeevaart te Groningen 1858-1870* (*naar R. Kagie)

Vanaf de oprichting van Zeilvereeniging Oostergoo bestond er een netwerk waarbinnen Prins Hendrik (de Zeevaarder) een prominente en verbindende rol speelde. Vanuit zijn maatschappelijke positie probeerde hij anderen enthousiast te krijgen om maritiem Nederland in de breedste zin van het woord op een hoger plan te brengen. Vanaf het eerste moment van het bestaan van onze zeilvereeniging waren er leden (Contribuerenden tot het Fonds ter opleiding van Jongelieden voor de Zeevaart te Leiden en Groningen) die een extra bijdrage inlegden voor opleidingen in de zeevaart. Deze bijdrage was vrijwillig en varieerde per lid.

Jonge mannen tussen 13½- en 16-jarige leeftijd konden een beroep doen op Zeilvereeniging Oostergoo om een opleiding aan de Kweekschool voor Zeevaart mede te financieren. In het Oostergoo-archief kom je tot 1922 bij herhaling verzoeken en verslaglegging tegen. Soms op persoonlijke titel, soms met begeleidende brieven en bewijzen van goed gedrag afgegeven door burgemeesters of anderen die een maatschappelijk aansprekende functie hebben. Om in aanmerking te komen voor deze vorm van financiering werd er onderzoek gedaan naar de gezondheid en geestelijke vermogens van de kandidaten. De verslagen zijn vaak heel persoonlijk.

Op een inlegvel van de Marine staan voorwaarden voor in dienstneming. Het begint met: Jongen: leeftijd van 13½ tot 16 jaar; lezen en een weinig schrijven en rekenen; proeftijd eene maand waarna de gelegenheid wordt gegeven zich definitief te verbinden voor elf jaren, welke tijd ingaat met het 16^e levensjaar, (hiervan 8 jaar actief en 3 jaar in reserve dienen.) Opleiding aan de Kweekschool voor Zeevaart te Leiden. Alle ingeschrevenen komen uit Friesland. De kandidaten volgden hun opleidingen in Groningen of Leiden. Op veel plekken in het Oostergoo-archief zijn verwijzingen naar de Kweekscholen voor Zeevaart zowel in Leiden als in Groningen. De eerste plek waar je de Kweekscholen tegenkomt zijn de contributielijsten van de leden van onze vereeniging. Hierin valt te lezen dat jaarlijks een wisselend aantal leden een extra bijdrage betaalde voor het studiefonds voor Zeevaart. Dit is overeenkomstig artikel 1 in het Reglement voor Zeilvereeniging Oostergoo, dat luidt: “Het doel der Zeilvereeniging Oostergoo is het bevorderen, aanmoedigen en ondersteunen van al wat van nut kan zijn voor de scheepvaart en het zeewezen en hetgeen daarmede in betrekking staat”. Gevolgd door Artikel 2, 2^e deel: “is de Vereeniging als Subcommissie der Kweekschool voor zeevaart te Leiden werkzaam, en verleent zij als zoodanig aan daarvoor geschikte jongelingen ondersteuning, teneinde voor de zeevaart te worden opgeleid”. In 1865 had Zeilvereeniging Oostergoo 112 leden, 20 hiervan betaalden een bijdrage voor de Subcommissie Oostergoo, het fonds ter opleiding van jongelieden voor de Zeevaart. De vrijwillige bijdragen varieerden van één tot tien gulden boven op de contributie van vijf gulden.

Bij de inkomende post zijn er brieven van de Kweekschool voor Zeevaart uit Leiden. Veel voorzien van een soort reliëfstempel waaruit de herkomst van de brief blijkt. Er zijn brieven waarin burgemeesters, commissarissen van politie of predikanten aan de Directie van Oostergoo verzoeken te bemiddelen in het toe laten van leerlingen (kwekelingen) en in verband daarmee een financiële bijdrage te leveren. Er zijn brieven waaruit blijkt dat mensen aangenomen of afgewezen worden. Er is een uitgebreid register met “Aanvragen tot opname in de Kweekschool voor Zeevaart te Leiden”. De eerste inschrijving hierin is van 24 juni 1879. Het betreft Sjoerd Westra uit Dokkum. De laatste inschrijving, nr. 462, is van 31 mei 1918 en is van Feike Bijlsma uit Tjerkwerd. Beiden werden goedgekeurd. Kennelijk is dit register niet sluitend bijgehouden. In de notulen van de jaarvergadering van 1922 wordt voor het laatst melding gemaakt van een kandidaat die goedgekeurd werd voor de Kweekschool voor Zeevaart in Leiden. Het Register is van veel latere datum dan de oprichting van de vereeniging. In het Oostergoo archief bevindt zich een map met ingekomen brieven die geschreven zijn tussen 1848 en 1861. In 1857 wordt een verzoek voor de dan 16-jarige Pieter van Belkum van Ameland ontvangen. Hij ontvangt vijftig gulden en bedankt hier persoonlijk voor. Nadat in 1858 een brief wordt ontvangen van de Kweekschool voor Zeevaart van Groningen te Dokkum (dit laatste klopt), wordt deze archiefmap verder grotendeels gevuld met correspondentie van de Kweekscholen voor Zeevaart uit Groningen en Leiden. Soms is er sprake van uitwisseling van een kwekeling uit Groningen naar Leiden of omgekeerd. In één beschreven geval krijgt een kwekeling uit Leiden een functie aangeboden in Delfzijl op een koopvaardij schip. Andere leerlingen krijgen veelal een functie bij de Koninklijke Marine.
Lang niet iedereen die zich aanmeldde werd aangenomen. Een greep uit de redenen waarom niet: te klein, gebrek aan linker oog, kleurenblind, zakbreuk, bijziendheid, liesbreuk, scheve heup, testis bevonden zich nog in het lieskanaal, terug gezonden wegens onwil, bleek 16 jaar en 3 maanden, gebrek kennis lezen en schrijven, heeft doctors briefje onder zich gehouden, werd alhier geplaatst om ambacht te leren.

Wanneer de persoon in kwestie wel aangenomen werd, geeft het register vaak “goedgekeurd” aan. Soms met vermelding van de vergoeding die er, blijkbaar standaard, gegeven werd: spaarbank Hfl. 18.80, reisgeld, zeelaarzen en administratiekosten.

In het register liggen een paar losse brieven en briefkaarten: van één ervan geef ik hierna een transcriptie. Het geeft aan in welke sfeer één en ander zich afspeelde: 

De persoon in kwestie was Otte Bijker met inschrijfnummer 461 uit het register. Hij werd goedgekeurd. Dit speelde in 1918. Het onderwijsregime toen lijkt al op de gang van zaken zoals we die nu nog steeds kennen. Hoe anders was dit voor 1879. Een brief van de school uit Leiden uit december van datzelfde jaar begint als volgt: ……… Mijne Heren! Het is ons een waar genoegen U te kunnen mededelen dat de nieuwe bepalingen betreffende de rechtspleging bij de Zeemacht in werking zijn getreden en van dit ogenblik af de lijfstraffen gelukkig tot de geschiedenis zullen behooren ………

Zeilvereeniging Oostergoo onderhield middels een subcommissie banden met de Kweekscholen voor Zeevaart. Een stukje geschiedenis van deze school, en de betrokkenheid van Oostergoo ermee, wil ik hierna uit de doeken doen. Hiervoor grijp ik terug op het boek “De Jantjes van Leiden” geschreven door Rudie Kagie in 2017. Het boek staat vermeld in de bronnenlijst.

Op de avond van 26 juni 1855 organiseerde ds. Abraham Rutgers van der Loeff een bijeenkomst in zijn werkkamer aan de Oude Singel te Leiden. Naast hem waren Marie Adrien Kluit (Maatschappij van Weldadigheid) en  Frederik Sandifort (diaken bij de Waalse gemeente) aanwezig. De laatste twee hadden een verleden bij Koninklijke Marine en waren elk afgezwaaid als Eerste Luitenant ter Zee. Alle drie leefden in Leiden en zagen problemen in de toenmalige Leidse achterstandswijken. Van de twee lagere scholen in Leiden, moest er een sluiten vanwege een gebrek aan leerlingen. Ds. Rutgers van der Loeff meende een oplossing te zien wanneer er in Leiden een soort basis opleiding zou komen voor de zeevaart. Hoe het idee ook gekwalificeerd wordt, maatschappelijk, charitatief of anders.
Dit maakte deel uit van een 19e eeuwse stroming om kanslozen een betere positie te verschaffen. Hetzelfde zag je bij de Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord, maar ook Prins Hendrik de Zeevaarder probeerde op zijn manier de samenleving positief te stimuleren. Dat zijn vader, Willem II, Thorbecke de opdracht gaf de huidige Grondwet te schrijven past in dit kader.

De Koopvaardij had geen belangstelling voor een dergelijke school in Leiden. De Koninklijke Marine wel. De school bestond tussen december 1855 en 1913. Pas in 1973 nam de Koninklijke Marine definitief afscheid van deze locatie in Leiden. Van een opleidingscentrum ten dienste van de Koninklijke Marine werd het een opleidingscentrum van de Marine. De opleiding werd tot 1922 financieel ondersteund door subcommissies in Nederland die voor financiële bijdragen zorgden.

Naast het Notulenboek bevindt zich in het Oostergoo-archief een map met jaarverslagen van de Kweekscholen in Leiden en Groningen. Dat de Kweekschool in Groningen slechts kort bestaan heeft blijkt al uit de kop  van dit hoofdstuk. De oorsprong van de Kweekschool in Groningen is een andere dan die van Leiden. In 1854 bestond al een opleiding geïnitieerd door het Zeemanscollege de Groninger Eendracht, het bijbehorende reglement ligt in het archief evenals een ongebruikt “monsterboekje”. De jaarverslagen beschrijven de periode 1858 – 1865. In de Groninger Archieven is  over de Groninger kweekschool nauwelijks iets terug te vinden. Wel ligt daar het zogenaamde Minerva-archief. Hierin zijn vijf archiefnummers die een verwijzing vormen. En, er bestaat een stereofoto waar de omgeving van de Kweekschool voor Zeevaart te Groningen gemaakt is. De Zeevaartschool, HTS (eerder MTS) en de kunstacademie Minerva in Groningen vonden jarenlang plek onder één dak. Dit zal de reden zijn dat archiefdelen van de Kweekschool voor Zeevaart in dit archief terecht gekomen zijn. Wat het einde van de Kweekschool in Groningen veroorzaakt heeft is onduidelijk. Erg waarschijnlijk is dat deze opleiding is opgegaan in wat later de Zeevaartschool is gaan heten. Deze had duidelijk een burgerlijke toon en geen militaire.

De Groninger verslagen vermelden dat de subcommissies uit Groningen en Friesland samenwerkten. De Algemene Vereniging tegen Pauperisme, Old Burger Weeshuis (Leeuwarden), St. Anthony Gasthuis (Leeuwarden), Vereniging Plaatselijk Nut Hoogezand, Vereniging Zeemanshoop Winschoten en Het Nut van ’t Algemeen zijn namen die bij herhaling genoemd worden. Zeilvereeniging Oostergoo is in deze opsomming een andere. Ze bundelden hun krachten.

Dat de Kweekscholen voor Zeevaart door het bestuur van Zeilvereeniging Oostergoo serieus genomen werden, blijkt overduidelijk uit het archief. Er wordt op 20 mei 1859 een circulaire onder de leden rondgestuurd compleet met een kwitantie,  waarop aangegeven kan worden hoeveel een individueel lid wil doneren. 

Nb. De Zeilvereeniging Oostergoo stond hierin niet alleen. In het Oostergoo-archief bevinden zich de statuten en een jaarverslag van 1849 van het Matrozen-Instituut van de Nederlandsche Zeil- en Roei-Vereeniging. Hieruit valt een soortgelijke maatschappelijke betrokkenheid te lezen.

Als voorbeeld en bewijs citeer ik de volgende briefkaart van de voorzitter van de Sneeker Zeil Club aan zijn collega voorzitter van Oostergoo:

De vaartocht van Sneek naar Grou was er één met hindernissen. Maar evenzeer gold dit in omgekeerde zin wanneer men ergens anders in de provincie vanuit Grou (of feitelijk Leeuwarden) aan een wedstrijd wilde deelnemen. Er was relatief weinig deelname “over ver” bij wedstrijden.
Slechts in één geval heb ik terug gevonden dat een zeiler uit Grou naar Workum ging zeilen. De afstand was te groot, en de te varen route te complex. Wanneer er ook nog eens sleepgeld betaald moest worden, dan was het deelnemen aan een wedstrijd zover van huis kostbaar. Palinghandelaar Visser uit Gaastmeer is de enige waarvan ik een bevestiging van deelname in Grou terug gevonden heb. Hij had blijkbaar de mogelijkheid zich qua tijd met een boeier van Westergo naar Oostergo te verplaatsen.
Ergens vond ik een advertentie waarin een sleepdienst aangeboden werd van Heeg naar het Sneekermeer. De route liep via IJlst, Sneek en Houkesloot naar het Sneekermeer. De loop van de vaarroutes en hoofdvaarwegen in Friesland was een andere dan tegenwoordig.

Grou met de wateren er om heen vormden een gebied op zich. Pas toen de spoorlijn Heerenveen-Leeuwarden in 1868 in gebruik genomen werd, werd Grou beter toegankelijk, bereikbaarder. Werd Grou uiteindelijk het Grou dat we nu kennen. De twee zeilverenigingen die Grou als uitvalbasis hadden, Oostergoo en Frisia, hebben in de negentiende eeuw een belangrijke bijdrage geleverd met hun zeilwedstrijden om Grou op de kaart te zetten. Het waren volksfeesten.

De etablissementen De Drie Gekroonde Baarzen, Oude Schouw en Oostergoo waren niet zomaar locaties in het landschap. Ze stonden vooral op economisch gunstige plekken.

Hieronder een transcriptie van een brief, die vooral de maatschappelijke betrokkenheid van toen nog de Zeilvereeniging Oostergoo laat zien. Het geeft een beeld van hoe de politiek manoeuvreerde in 1889. Een eindoordeel en de interpretatie ervan laat ik aan U.

Wanneer u mocht denken dat dit het enige bezwaarschrift van Oostergoo tegen een overheidsbesluit is geweest, dan hebt u het mis. Onze vereeniging heeft veel vaker bezwaar aangetekend tegen ontwikkelingen die in Friesland de waterrecreatie “in het vaarwater” zaten. De bouw van een energie centrale in het Bergumermeer, een stad in het Tjeukemeer, maar ook de aanleg van eilanden in het Heegermeer waren in 1986 en 1969 reden om bezwaar tegen aan te tekenen. De eilanden zijn er gekomen. De elektriciteitscentrale evenzeer, maar wel op een andere plek dan eerder gepland. Het stadsplan is bij een plan gebleven. 

Hotel Oostergoo hoort een plek te hebben in dit jubileumboek. Dit hotel en de Zeilvereeniging Oostergoo zijn sinds 1900 bijna onlosmakelijk met elkaar verbonden. Jaarlijks komen de leden voor de Algemene Ledenvergadering in het hotel bijeen en de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo heeft er haar bestuurskamer. Het heet “Hotel Oostergoo”. De oudste vermelding met de naam “Oostergoo” ervan vond ik in 1872. Sjoerd van Stralen neemt na het overlijden van zijn vader Joost van Stralen het etablissement over en noemt het “Logement Oostergoo”. Het huidige “Hotel Oostergoo”. Daarvoor werd het “Logement Water- en Veldzicht” genoemd (advertentie LC. 1859)

Iedereen die in Grou komt kent de locatie van Hotel Oostergoo en weet hoe het aan het water gesitueerd is. Door de jaren heen is hotel Oostergoo steeds groter geworden. 

Wanneer je op de steiger voor het hotel staat, dan is het meest rechtse deel het oudste. Wanneer je in dat gedeelte naar binnen stapt, zie je dat de oude, lage zolderbalken en de oude open haard nog aanwezig zijn. Dit stamt uit 1858. Langzamerhand, door de jaren heen, breidde het hotel zich uit richting de Waachshaven. In 1852 was dit echt een haven(tje), tegenwoordig is het, gezien vanaf de steiger, de straat links van het hotel. Eerder stonden tussen het oorspronkelijke “logement” en de Waachshaven nog een paar huizen.

Het moet wel haast zo zijn dat Sjoerd van Stralen de naam “Oostergoo” met dubbel “oo” heeft overgenomen van de Zeilvereeniging Oostergoo. Ergens anders ben ik deze spellingswijze nergens tegengekomen. Vanaf 1869, met uitzondering van 1870 toen er geen wedstrijd gezeild werd, was Grou de plek waar de Zeilvereeniging Oostergoo haar wedstrijden hield. Hoe de relatie tussen de zeilvereeniging en de familie van Stralen ooit begonnen is zullen we vast niet meer gewaar worden. Dat het etablissement wel heel gunstig lag om met een boot af te meren is duidelijk. Verder blijkt uit het archief van de Zeilvereeniging Oostergoo dat men zich door de jaren heen voor de zeilwedstrijden op kon geven bij de verschillende uitbaters van het logement. Deze bewaarde op zijn beurt ook nog eens de vlaggen van de vereeniging en zorgde voor het uitzetten van de wedstrijdbanen.

De huizen die ooit naast het logement Oostergoo gestaan hebben, en later opgeslokt werden door het hotel Oostergoo, speelden in de geschiedenis van onze vereeniging een rol. Een beperkte rol, maar toch vermeldenswaard. In een ervan zag Roelof Buisman (1874) het levenslicht en in het huis ernaast werd Hidde.B. Halbertsma (1888) geboren. Twee voorzitters van Oostergoo. Over de geboorteplek van Roelof Buisman schrijft Bouke Lageveen in zijn boekje over de geschiedenis van hotel Oostergoo. In de notulen van de vereeniging wordt na een verbouwing gememoreerd dat voorzitter Halbertsma op de plek van de bestuurskamer geboren was, al lijkt deze opmerking met enige dichterlijke vrijheid te zijn opgeschreven.

Dat het geboortehuis van Roelof Buisman wordt genoemd heeft een reden. Over zijn vader en anderen is door K.J. Vrijling een prachtige anekdote opgetekend. Ik neem de vrijheid het hier over te nemen

Het aantal keren dat Roelof Buisman over de drempel van Hotel Oostergoo is gestapt is ontelbaar. In welke hoedanigheid weten we evenmin. Hij vertegenwoordigde niet alleen zijn bedrijf maar ook een ontelbaar aantal verenigingen en stichtingen. Ongetwijfeld kwam hij er “zelfs” als privé persoon. Een bijzonder bewijs hiervan vond ik in het gastenboek van de familie Braam. Hierin is een gedicht van de hand van Roelof Buisman te vinden:

De geschiedenis van Hotel Oostergoo is uitgebreid beschreven in het boekje “Oostergoo Hotel Restaurant sinds 1858” dat ter gelegenheid van zijn 150-jarig bestaan in 2008 werd uitgegeven door Hotel Restaurant Oostergoo. Bouke Lageveen is er de schrijver van. 

De verschillende hoteliers van het Logement Oostergoo en Hotel Oostergoo zijn:

Allen onderhielden een relatie met de Zeilvereeniging Oostergoo.

Het oude vaandel stamt uit 1908 en de herkomst valt te lezen in het Wedstrijdverslagenboek. Nu kan ik heel kort zijn en schrijven dat het in 1908 aangeboden is door de bewoners van Grou. Maar dan doe ik iedereen te kort. 1908 was een jubileumjaar met een grote “J”. 

Zoals u elders in dit boek kunt lezen stond onze zeilvereeniging er in 1907 niet echt rooskleurig voor. Ongeveer veertig leden, en een jaarvergadering waar slechts één lid verscheen en het bestuur niet voltallig was ……. de zeilwedstrijden dat jaar waren wel een succes. Door toedoen van de secretaris Roelof Buisman werd 1908 een jaar om op terug te kijken.

Om het hele verslag toch enigszins te bekorten geef ik slechts de klassen waar in gevaren werd met het aantal deelnemers. Verdere details hierover moet u maar terug lezen in het Wedstrijdverslagenboek.

Het oude vaandel is vervaardigd door enige Grouster dames. Een vaandel met ervaring. Een vaandel met cachet, een vaandel met extra decoraties in de vorm van linten penningen en medailles. In 1923 is boven de naam van de vereeniging alsnog het predikaat “Koninklijke” op het vaandel geborduurd. De stok waaraan het vaandel is opgehangen, is voorzien van twee zilveren knoppen, waarvan de originelen in 1967 per ongeluk aan de vuilnisman werden meegegeven en derhalve verloren zijn gegaan. Zij zijn daarna in een moderne uitvoering vervangen. Bovenop de draagstok van het vaandel prijkt een in zilver uitgevoerd zeilend Fries jacht, dat eveneens in 1967 door een nieuw exemplaar moest worden vervangen. Van de oorspronkelijke kleuren is na ruim honderd jaar gebruik weinig meer over. Vanwege haar kwetsbaarheid heeft de oude een plaats in een vitrine in de bestuurskamer gekregen toen er in 2013 een nieuwe gemaakt is. Ik heb er voor gekozen een foto van het nieuwe vaandel uit 2013 te gebruiken. Gewoon omdat de kleuren sprankelend zijn en zo mooi uitkomen.

Het nieuwe vaandel is gemaakt in opdracht van het bestuur. Met name Commissaris Rienk Wegener Sleeswijk heeft zich daar sterk voor gemaakt. De zilveren boeier (op de foto niet te zien) op de vaandelstok is geschonken door de provincie Friesland op instigatie van de toenmalige Commissaris van de Koning in Friesland John Jorritsma.
Hoe het oude vaandel gedragen werd is prachtig te zien in de documentaire die gemaakt is tijdens het jubileum van 1923 “1923 Heel Grouw op de film, 75 jarig jubileum Oostergoo” een Polygoonfilm die wordt bewaard in het Fries Audio- en Filmarchief.
Op 25 of 26 september 1950, de berichtgeving is er wat onduidelijk over, werd er een defilé afgenomen door H.K.H. Koningin Juliana en Prins Bernhard vanaf een podium voor het Paleis van Justitie in Leeuwarden.

Vollema bedankte en daar kon het bestuur het mee doen.

Zover ik na kan gaan heeft het bestuur gevolg gegeven aan deze brief van het erelid, echter in het archief wordt een foto uit 1983 bewaard waarop te zien is dat het vaandel nog gebruikt wordt. De foto is gemaakt tijdens het 135-jarig jubileum. Wie de vaandeldrager is, is niet vastgelegd.

Leden van de Koninklijke Zeilveereniging Oostergoo zijn naar mijn indruk trouw in het gebruiken van de verenigingsvlag.

Tijdens mijn zoektocht naar de geschiedenis van onze zeilvereeniging was de verenigingsvlag vaak een punt van herkenning. Ansichten en schilderijen kun je aan de hand van de vlag determineren. Oorspronkelijk een vlag met drie rode en twee witte parallelle gelijke banen. 

Nadat de vereeniging in 1923 koninklijk werd, werd een blauw veld met een gouden kroon toegevoegd. In het archief vind je veel facturen van vlaggen die in opdracht gemaakt of gerepareerd werden. In het Fries Scheepvaartmuseum wordt een aantal oude vlaggen van de Zeilvereeniging Oostergoo  in bruikleen bewaard.

Vanzelfsprekend is er veel over “de vlag” en “het wapen” te vertellen, de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo heeft beide.

De oprichters van de Zeilvereeniging Oostergoo kozen er niet alleen voor de naam van het gebiedsdeel uit de provincie Friesland waarin zij woonden voor de naam van hun nieuwe zeilvereeniging te gebruiken, maar en passant gebruikten zij ook de drie horizontale rode en twee witte banen uit het wapenschild van het geografische en rechtstatelijke gebied Oostergo ,dat al sinds de middeleeuwen gebruikt werd. Art.3 van het Reglement luidt als volgt: “De vlag der Vereeniging bestaat uit de kleuren van het wapen van Oostergoo”. In het tijdschrift It Heitelân van april 1935 wordt er gemeld dat dit wapen al op een zegel uit 1361 voorkomt. 

De oprichters knipoogden in 1848 naar het verleden zowel qua naamgeving als zichtbaarheid. Oostergoo met twee keer dubbel “OO” als onderscheid met het geografische Oostergo dat met één “o” aan het eind geschreven wordt. 

Toen de Zeilvereeniging Oostergoo werd opgericht paste ze in het landschap van herenverenigingen, sociëteiten. Niet voor niets werd de kwitantie van de eerste vlag geadresseerd aan “het Zeilgezelschap Oostergoo”.

Ook de boeier Friso, het huidige Statenjacht van de provincie Fryslán, destijds eigendom van de Commissaris van de Koningin in Friesland, mr. P.A.V. Baron van Harinxma thoe Slooten, voer menigmaal met de Oostergoovlag van de vlaggenstok. De laatste keer dat de vlag van Oostergoo deze prominente plaats op dit schip mocht innemen, was in 1953. In dat jaar werd op de Zeilroede in de Lemmer de boeier Friso als beoogd Statenjacht van de provincie Fryslán - namens de toenmalige eigenaar de heer J.S. van Mesdag- overgedragen aan de zogeheten Boeiercommissie, die het jacht had gekocht. Met enig ceremonieel werd de clubvlag van de KNZ&RV op de vlaggenstok vervolgens verwisseld voor die van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo, waarna de triomftocht naar Grou kon beginnen.
Door het provinciaal bestuur is na het aanvaarden van de schenking van de Friso als Statenjacht over de vlagvoering op het schip advies gevraagd aan de heer G.A. Cox, destijds directeur van het Nederlandsch Historisch Scheepvaart Museum te Amsterdam. Deze oud-marineofficier heeft vervolgens een advies gegeven dat geen rekening hield met Friese tradities en in de eerste plaats uitging van buitengaatse marine usances.

Op zee was en is uiteraard herkenbaarheid van de nationaliteit een eerste vereiste. En zo kwam een advies tot stand waarin aan de vlaggenstok op het roer van het Statenjacht uitsluitend plaats was voor de nationale driekleur. Dat het Statenjacht alleen op Nederlandse binnenwateren zou varen, is daarbij kennelijk geen punt van overweging geweest.
Voor het door vele Friezen zo gewenste voeren van de Friese vlag aan de vlaggenstok op het roer was in die visie absoluut geen ruimte, laat staan dat van die plaats de verenigingsvlag van Oostergoo zou mogen wapperen. Als concessie was de Friese vlag toegestaan als geusje op de kluiverboom van het Statenjacht, terwijl de verenigingsvlag uitsluitend als standaard in de masttop werd getolereerd. Het provinciaal bestuur heeft dit advies omarmd en als regel doorgevoerd. Het Friese Statenjacht vaart daardoor thans altijd met een kluiverboom, niet om daarop een kluiver-zeil te bevestigen, doch uitsluitend om op het jacht althans enige plek te hebben waarop de Friese provincievlag gevoerd kan worden.

Vanzelfsprekend speelt het wedstrijdzeilen vanaf de oprichting van de Vereeniging tot nu een belangrijke rol. Alle wedstrijdverslagen van 1848 - 1952 zijn opgetekend in het Wedstrijdverslagenboek. In de jaren daarna werden de wedstrijdverslagen compleet met deelnemerslijsten losbladig bewaard. Ter gelegenheid van het 175-jarig jubileum is het oude wedstrijdverslagenboek gedigitaliseerd.

In de kop van dit hoofdstuk haal ik 1915 aan als markeringspunt. Vanaf dat moment werd het wedstrijdzeilen landelijk min of meer in de breedte georganiseerd. Op 15 december 1915 werd het Congres voor Watersport gehouden. De Zeilvereeniging Oostergoo was hierbij betrokken. Voorzitter P.G. Halbertsma en secretaris R. Buisman waren namens de Zeilvereeniging Oostergoo  afgevaardigd naar het Congres voor Watersport in Amsterdam. De heer Buisman schreef naar aanleiding van dat congres samen met de heren R. Hamstra, H. Kersken en W. Jongejan een eerste aanzet voor klassevoorschriften voor ronde en platbodemjachten.

Het ging over meetbrieven, over (wedstrijd)handicaps; over handicap-commissies, nationale klassen van scherpe jachten, en er moest een eenheidsklasse komen waarvan de naam al vaststond: de Regenboogklasse. Alle voorgestelde klassen kregen een lettervlag als startvlag toegewezen. De Regenboog kreeg de “Y”, de Ronde en Platbodemjachten kregen de “O”. Dit is de “O” die je bij enkele ronde jachten nog altijd in het zeil kunt zien. Een “O” gevolgd door nog een letter die verband houdt met de lengte van de waterlijn van het schip.
Vanaf 1916 werd er met losse zeilnummers wedstrijd gezeild, per jaar werden ze toegekend. Was iemand te laat met betalen, dan was hij zijn nummer en licentie kwijt. Er is een aantal schepen bekend dat met meerdere verschillende zeilnummers gevaren heeft. Gekoppeld aan het zeilnummer hoorde een wedstrijdmaat (WM) gebaseerd op de maten van een schip. Gegevens die eerder maar beperkt gedocumenteerd waren.

Twee Oostergoo-leden, de heren Buisman en Jongejan waren medeschrijvers van de subcommissie die het hoofd boog over “De indeeling der ronde- en platbodemjachten”. Ze werden vanuit “Het Congres” ondersteund door het “derde” Oostergoo-lid P.G. Halbertsma. De achterliggende gedachte was dat er alleen schepen in een wedstrijd uit mochten komen die aan een type voldeden. Een allereerste aanzet tot het beschrijven van kenmerken van ronde en platbodemschepen. In de bibliotheek van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam is de “Indeling der ronde- en platbodemjachten” terug vinden onder inventarisnummer 1993.4488. Hierin is datgene te lezen wat in “De Watersport” niet geschreven is. De heren Buisman, Kersken, Jongejan en Hamstra geven hun visie. En hoe! De opdracht die de heren mee kregen hield blijkbaar in om kenmerken van boeiers, ronde jachten en schouwen te formuleren. Opdat in wedstrijden gelijkwaardige schepen tegen elkaar uit konden komen. De vier schrijvers zijn hierin nogal gereserveerd, omdat ze vinden dat andere types hiermee tekort worden gedaan. De keuze voor het beschrijven van ronde jachten en schouwen berustte op het gegeven dat in deze klassen wél wedstrijden werden uitgeschreven.

In de personen van de heren Buisman, Jongejan en Halbertsma op de achtergrond leverde Oostergoo een stevig aandeel in de ronde en platbodemdiscussie van het Congres voor Watersport in 1915. Wanneer je zou denken dat deze discussie in 2023 wel gevoerd zou zijn, dan heb je het mis. Binnen de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten zijn in de loop der jaren wel criteria geformuleerd, maar over kenmerken per type durft zij zich slechts heel beperkt uit te spreken.

Een discussiepunt destijds ging over het voeren van bijzeilen. De “Hollanders” waren voor, de “Friezen” tegen. Achterliggende gedachte van de Friezen was om de wedstrijdzeilsport goedkoop te houden. De Hollanders beargumenteerden dat het in Friesland gebruikelijk was om drie verschillende tuigen bij een schip te hebben. Het ene nog groter dan het andere.……….

Er werd gediscussieerd over het instellen van een tjotterklasse, een schouwenklasse ……… Er werd gediscussieerd over een nieuw watersporttijdschrift. Uiteindelijk werd de basis gelegd voor het Watersportverbond van nu, maar dat kwam pas heel veel later. (VNWV Verbonden Nederlandsche Watersport Vereenigingen 1923, het werd Koninklijk in 1928). Op 17 februari 1923 werd de Noord Nederlandse Watersport Bond (NNWB) opgericht als tegenhanger van het verbond uit Holland.

Het lijkt alsof deze twee klassen rechtstreeks voort komen uit de formulering, zoals die opgesteld is in 1915 tijdens het Congres voor Watersport. Je ziet het dus terug komen bij de NNWB en niet bij het VNWV. Het heeft er, op zijn minst, de schijn van dat dit een door Oostergoo (Buisman) geformuleerde tekst is. Bij de 7.10m klasse stond deze horizontale streep boven het zeilnummer.

Vervolgens gaat het boekje verder met een hoofdstuk over de technische commissie, gevolgd door een hoofdstuk met het Reglement van de NNWB. Deze bond is gevestigd in Sneek en heeft tot doel het bevorderen van de watersport en het toerisme te water in alle vormen. Hij tracht zijn doel te bereiken door het opstellen en handhaven van wedstrijdreglementen, het instellen van wedstrijdklassen ………. 

Wist u dat men in Holland zwarte zeilnummers gebruikte en in Noord-Nederland donkerrode?

De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo staat als eerste vereeniging genoemd die is toegetreden tot de NNWB. In het Handboekje worden geen bestuurs- of commissieleden genoemd. Helaas blijkt er van de oprichting van de NNWB weinig informatie terug te vinden te zijn. Wel is duidelijk dat Oostergoo hierin een voortrekkersrol heeft gehad. Eerste voorzitter van de NNWB werd H.H. Niemeijer, de bekende tabaksfabrikant uit Groningen. Lid van DTP op het Paterswoldsemeer, 7.10m zeiler, en lid van Oostergoo.

In 1940, 1941, 1942 en 1943 werd er met grote opkomst wedstrijd gezeild. In 1944 niet. In 1944 valt te lezen dat de jaarvergadering zoals traditioneel werd gehouden. Op de Algemene Ledenvergadering in 1945 wordt publiekelijk gememoreerd en het wordt voor het nageslacht vastgelegd, dat tijdens de jaarvergaderingen tijdens de oorlogsjaren “alles” gewoon doorgang heeft gevonden. Ook het zingen van het Wilhelmus. Tradities zijn er om in ere te houden. In 1945 werden er op 1 juli voor het eerst na de oorlog weer wedstrijden georganiseerd.

Van de vijf Friese jachten die we voor de wind zien zeilen, kennen we slechts de drie rechts op de foto. De Frisia en de Maria hun eigenaren voelden in latere jaren steeds minder behoefte deel te nemen aan de wedstrijden. Ondanks uitdrukkelijke verzoeken aan hun eigenaren gingen deze niet op de uitnodigingen in.

Heeft Oostergoo hiermee in 1928 (Notulenboek 1895-1964) de aanzet gegeven voor het weer tot leven roepen van wat we tegenwoordig Skûtsjesilen noemen? Het wedstrijdzeilen met beurtschepen was na 1910 zeker bij Oostergoo in de versukkeling geraakt. Heeft Oostergoo het wedstrijdzeilen in deze klasse schepen” in 1928 weer op de kaart gezet? 

Dit laatste memoreert Y. van Slooten op de jaarvergadering van 1930 wanneer Roelof Buisman ter gelegenheid van zijn 25-jarig bestuurslidmaatschap in het zonnetje gezet wordt. (Tegen alle “mores” in levert de rondvraag een spreker op. De heer Y. van Slooten vraagt zeer bescheiden het woord, excuseert zich dat hij dit doet, maar het gewicht van dezen dag doet hem breken met het oude gebruik op de rondvraag te zwijgen).

De Skûtsje Kommisje Grou werd in 1929 opgericht.

In het jaarverslag van 1967 is vastgelegd dat het Drachtster Skûtsje een prijs van 1000 gulden heeft gekregen als het meest originele schip binnen de skûtsjevloot: “Het streven is te trachten deze schepen niet te laten worden tot wedstrijdmachines, welke meer op jachten dan op werkschepen lijken, doch zoveel mogelijk één en ander in de originele staat te  behouden”. Inmiddels heeft de tijd ons geleerd dat de SKS- en IFKS-schepen werkschepen gebleven zijn. Werkschepen voor het wedstrijdwerk. Met alle aanpassingen en moderniseringen die daar bij horen.

De schouwen zijn er in verschillende klassen geweest. Groot en klein. Steeds met een behoorlijk aantal deelnemers. Met als belangrijke werf voor schouwen De Pôlle van Postma uit Grou. In het archief worden ze vaak en veel genoemd. Nu als klassen vrijwel vergeten en als type steeds meer aan het verdwijnen, maar wat zijn er bij Oostergoo veel wedstrijden mee gezeild. Op het scherpst van de snede.

Uit het archief is te herleiden dat de volgende klassen bestonden: 6.65x1.80m, 5.50x1.35m, 5.25x1.46m, 4.75x1.42m, de NNWB-schouw, de GWS-schouw en de sutelskou (schouw die gebruikt werd voor het uitventen van handelswaar).

Bedenk dan ook nog eens dat de grotere schouwen meerdere tuigen hadden, voor de verschillende weertypes, dan is het op foto’s wel eens moeilijk te zien met wat voor een schip je te maken hebt. Van Wester weten we dat hij eens dacht een nog bruikbaar tuig te hebben voor het Friese jacht Dolphijn. Een schip van bijna zeven meter. Het paste inderdaad perfect. Het was afkomstig van een schouw. 

De Friese schouw, een scheepstype, dat het verdient nog eens uitgebreid onderzocht en beschreven te worden. Tot op de dag van vandaag varen de GWS-schouwen standaard mee als klasse in de juni- en juliwedstrijden van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo. Gelukkig is de klasse nog altijd populair in en om Grou. Laat dit zo blijven.

Het is duidelijk, in 1915 was Zeilvereeniging Oostergoo kritisch en opbouwend in de richting van wat later het Watersportverbond zou gaan worden. In 2023 is de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo dit nog altijd. 

Na de “Regenboog” werd er rond 1920 “in Holland” gepropageerd dat er een wedstrijdklasse van zeven meter lengte moest komen. Deze gedachte heeft in Holland nooit vorm gekregen. In Noord-Nederland wel. De 7.10m klasse werd de gezichtsbepalende klasse van de Noord Nederlandsche Watersport Bond. Bij Zeilvereeniging Oostergoo en Zeilvereniging De Twee Provinciën uit Paterswolde werd deze klasse erg populair. Hun prominenten zeilden ermee. Tussen 1923 en 1937 organiseerden deze twee verenigingen onderling jaarlijks de Groningen - Friesland competitie wisselend op het Paterswoldsemeer en de wateren bij Grou.

Dr. W.B. van der Meer, commissaris van onze vereeniging werd in de 7.10m “wereldberoemd” op de wedstrijdbanen in Noord-Nederland. Hij heeft twee 7.10 meters en een 30m2 gehad die alle drie zeilnummer 1 hadden. Alle drie heetten ze Li. Van zijn hand is de historische beschouwing die in 1940 in een convocatie van DTP is gepubliceerd. Het is nog altijd waard gelezen te worden. Achter in dit jubileumboek is het als bijlage opgenomen.
De namen van de Duitse jachtontwerpers Max Oertz, Arthur Tiller en de zeiler en kenner van de aerodynamika Manfred Curry zijn we bijna vergeten, maar in de geschiedenis van de 20^e eeuwse zeilsport zijn ze van groot belang. Max Oertz bepleitte zelfs een scheepstype van zeven meter met een waterlijnlengte van zes meter, een platte spiegel en 35m2 tuig als ideale dagzeiler. Hiermee waren de randvoorwaarden voor de 7.10m en later de 30m2 wel zo ongeveer gedefinieerd.
Van Leo Heijne kennen we de volgende overlevering: hij was ooit eigenaar van deze 2^e Li. Hij vertelde me dat er toen op enig moment een Valk aan kwam zeilen met een staande meneer aan boord. Deze vroeg of hij even bij Leo aan boord mocht komen. Het bleek Siep van der Meer te zijn, de zoon van dr. W.B. van der Meer. Hij nestelde zich op de stuurbank, bekeek het schip en oordeelde dat alles gelijk gebleven was. Het was een moment waarop Siep begon te vertellen. Zo verhaalde hij o.a. dat het boek van Manfred Curry in huize Van der Meer altijd op tafel lag en dat het bijna als een soort bijbel gelezen werd. “Wie betaalt die bepaalt”, lijkt voor de 7.10m klasse te gelden. Deze NNWB-klasse heeft officieel slechts van 1923 tot en met 1937 bestaan, het totale aantal schepen dat ooit geregistreerd was, was 42. Een veel kleiner aantal liet zich op de wedstrijdbanen te zien. Ze hebben op hun manier eeuwige roem gekregen. In deze klasse werd geëxperimenteerd en geïnvesteerd. Er werd niet geschroomd om een nieuw schip te laten bouwen, er werden, naar believen aanpassingen gedaan, nieuwe tuigplannen bedacht en uitgevoerd. Zo is van de 7.10m Goudster bekend dat de huid eerst van het goedkopere vurenhout gebouwd was. De achterliggende gedachte was dat er eerst gekeken werd of ze aan de verwachtingen voldeed en of er mogelijk “iets” aan haar vorm gedaan moest worden. Daarna werd haar huid vervangen door een duurzamer houtsoort.

Wanneer je foto’s van schepen uit de 7.10m klasse ziet dan lijken de schepen erg op elkaar. De tuigen kunnen nogal van elkaar verschillen en springen in het oog. Verschillen in de vormen van het grootspant, verschillen in de kielvormen en verschillen in ballast, vormen en gewichten, zie je niet, maar zijn er wel. Op oude foto’s zijn de tuigen laag en breed, later werden de tuigen steeds hoger en smaller.
De 7.10m en 30m² worden vaak als synoniem van elkaar gezien. Dit is een verklaarbare, maar onterechte gedachte. De 7.10m was een beperkte klasse, de eenheidsklasse 30m² is er uit voortgekomen. De aanduiding “beperkt” betekent dat er kaders bestonden waarbinnen deze boten gebouwd konden worden. Er was ruimte om te experimenteren en dat werd dan ook in ruime mate gedaan. De Groninger- en Friese zeilers probeerden elkaar in alle opzichten de loef af te steken. De zeiltekens en nummering zijn identiek. Misschien zit hierin voor de oppervlakkige waarnemer het probleem om ze van elkaar te kunnen onderscheiden. Weet u hoe je een 7.10m en een 30m² van elkaar kunt onderscheiden? Bij een 30m² wordt de fok zo’n dertig centimeter achter de voorsteven gevoerd. Soms bij de 7.10m zelfs op een rudimentaire boegspriet.
Er werd veel, erg veel geëxperimenteerd, om steeds snellere en beter zeilende boten te krijgen. Met de tuigvormen is veel gespeeld. Gaffeltuigen, houarituigen, torentuigen met rechte- en gebogen mast, vleermuistuigen met doorlopende zeillatten, met grote fokken, kleine fokken. Het toegestane zeiloppervlak van 30m² werd in sommige gevallen vergroot tot 100m² voor de wind. Uiteindelijk werden boten steeds verder verbeterd en geoptimaliseerd. De smalle hoge tuigen ontstonden na 1925, toen de Duitser Manfred Curry zijn studies naar vleugelprofielen van vogels (Albatros) en wedstrijdtechnieken bekend werden. Deze voldeden bij de 7.10m niet. Dr W.B. van der Meer heeft er maar een paar maanden mee gezeild. Het beviel niet en hij ging weer terug naar het hem oude vertrouwde gaffeltuig.

Hoewel de ontwikkeling van de 7.10m een aangelegenheid was van Groningers en Friezen, hield ook G. de Vries Lentsch jr. uit Nieuwendam zich al vanaf 1917 bezig met de ontwikkelingen van dit type schip. Gelijktijdig met zijn veel bekendere ontwerp, de Regenboog.

Vaak is het moeilijk te duiden met welk schip je op een foto te doen hebt. Er zijn meerdere schepen geweest die dezelfde naam droegen en dezelfde eigenaar hadden. Bij verkoop kreeg een boot meestal een andere naam en wanneer ze gebruikt werden voor het wedstrijdzeilen, dan kregen ze ook nog eens een nieuw zeilnummer. Zoals door Dr. Van der Meer aangehaald kreeg de derde Kemphaan (nr.6) uit 1927 later de naam Zuiderzee. Haar zeilnummer werd toen nr 37.

De schepen op de foto zijn schepen die hun thuishaven hadden op het Paterswoldsemeer. Groninger gasten dus. Wanneer je inzoomt op de foto kun je tussen de auto’s en de groep mannen rechts nog een benzinepomp zien staan.

Het Nederlandsch Jachtregister was in 1924 een éénmalige uitgave van de ANWB met een supplement uit 1925. In het Jachtregister staat een groot deel van de Nederlandse pleziervaartuigen uit die periode vermeld. Hun eigenaren hadden zich gemeld, hun personalia als ook gegevens van hun vaartuigen beschikbaar gesteld. De lijst is niet compleet en er zitten fouten in. Maar, ondanks deze manco’s, geeft het een goede inkijk in de Nederlandse watersport van die tijd. Honderd jaar geleden.

Het register is opgebouwd in alfabetische volgorde van de scheepsnamen. Vervolgens worden scheepstype met afmetingen, motorisatie, eigenaar met adres woonplaats en tenslotte ligplaats en vereniging opgegeven.

Naar schatting staan er zo’n 3500 schepen in. Met de informatie die de eigenaren toen opgaven, kunnen we terughalen wie er destijds lid van Oostergoo waren. Niet een heel groot aantal, maar toch, het geeft een indicatie. Vervolgens zijn er een aantal die Grou / diverse verenigingen^* opgaven. Ik noem ze wel, omdat we bijvoorbeeld van de boeier Albatros, met als eigenaar de heer Bokma, met zekerheid weten dat hij lid van Oostergoo was, zonder dit expliciet te vermelden. Het hierna volgende overzicht bevat dus eveneens de onduidelijkheden die we van het Jachtregister kennen. Zij krijgen het voordeel van de twijfel.

^*Koninklijke Zeilvereniging Frisia opgericht in 1860 (1960 Koninklijk) en Lyts Frisia opgericht in 1900. Deze twee verenigingen waren statutair in Grou gevestigd. Zeilvereeniging Oostergoo was statutair een Leeuwarder vereniging en is dat nog altijd.  

Niet alle Oostergoo leden met een schip hadden zich aangemeld voor het Jachtregister. De lijst hierboven geeft 38 namen van schepen. Geen groot aantal en omdat er een aantal leden vermeld staan met meerdere schepen wordt het procentuele aantal leden nog kleiner. Het werkelijke aantal leden van onze vereeniging was in 1923:159 en 1924:151. Redelijkerwijze mag verwacht worden, dat heel veel eigenaren hun schepen niet aangemeld hadden voor het Nederlandsch Jachtregister 1924/25.

Maar met deze lijst in de hand kunnen er wel een aantal bijzondere conclusies getrokken worden.

Wat te denken van het aantal “Friese jachten ”die hier genoemd worden. In het hele Jachtregister worden nog twee andere Friese jachten genoemd. Het zou mij niet verbazen dat de eigenaren van deze twee schepen, de Neptunus uit 1918 en de Bever uit 1820, banden onderhielden met Oostergoo-leden. In het hele jachtregister kom je maar zeven schepen van dit type tegen. Alle andere open ronde jachten worden tjotter genoemd. Kan het zo zijn dat Oostergoo het begrip “Fries jacht” heeft geïntroduceerd? Nog altijd varen de Argo, de Mercurius, de Njord mee in de huidige vloot van Oostergoo schepen. Tot 1924 kom je het begrip Fries jacht vrijwel nooit tegen.
Wat verder bijzonder genoemd mag worden is dat in de lijst nog een aantal ronde jachten genoemd worden, een tjotter en een aantal boeiers. Op de stalen boeier na kennen we alle schepen nog. Ze zijn alleen niet allemaal meer van een Oostergoo lid, maar maken nog altijd deel uit van de Nederlandse jacht vloot. De boeiers Albatros, Constanter en Njord verschijnen nog altijd bij de vaartocht die na de jaarvergadering gehouden wordt.
Helaas is de geschiedenis van veel van de andere schepen die genoemd worden in nevelen gehuld. De schoener Attie heet inmiddels al jaren Kraggenburg en vaart nog altijd. In 1972 is de Gretha tijdens een brand verloren gegaan.

Wat verder opvalt zijn de familienamen die toen en nu nog steeds in de ledenlijst van Oostergoo voorkomen. Is dit toeval of betrokkenheid. Persoonlijk denk ik het laatste. 

Vanaf de oprichting in 1848 van Zeilvereeniging Oostergoo werd er al met boeiers gevaren. Haar oprichters en leden waren eigenaren van boeiers en (Friese)jachten. Dé schepen waar zij mee recreëerden. Dat juist zij zich op het water met elkaar wilden meten en wensten te ontmoeten lag voor de hand. Ongetwijfeld deden ze dat op andere momenten in het maatschappelijke leven ook al, maar het voert te ver om op deze plek hun onderlinge relaties verder uit te zoeken en te beschrijven.

Hoewel Nederland zichzelf als een watersportland beschouwt, natuurlijk is dat zo, wordt er tot in het begin van de twintigste eeuw gewoon met boeiers, tjotters, (Friese)jachten en schouwen gevaren. Vaak waren de schepen multifunctioneel en was er slechts beperkt sprake van modernisering. Door de week werden ze gebruikt voor het werk, in het weekend voor het plezier. De geografie en de opbouw van de infrastructuur van ons land hebben hier een rol in gespeeld.

De opkomst en ontwikkeling van scherpe jachten zoals in Duitsland, Engeland en de Verenigde Staten van Noord-Amerika, ging tot in het begin van de twintigste eeuw min of meer aan Nederland voorbij. Voor kielboten waren de Nederlandse- en zeker de Friese wateren feitelijk ongeschikt. De wateren waren vaak te ondiep.
In Frieslands lage midden, bleef men gewoon zeilen met schouwen, tjotters en boatsjes.

Met de gegevens uit 1924 en die van de schepen- c.q. ledenlijst van onze zeilvereeniging in 2022, en de informatie die in de schepenlijst van de Stichting Stamboek Ronde en platbodemjachten over individuele schepen is vastgelegd, is het makkelijk om te zien welke schepen honderd jaar na dato nog steeds varen onder de vlag van Oostergoo. Het volgende lijstje is hier uit de destilleren. De boeier Albatros, het Friese jacht Argo, de boeier Constanter, het Friese jacht Mercurius en het Friese jacht Njord en de boeier Njord. Helemaal vermeldenswaard is het dat zowel de Constanter als ook het Friese jacht Njord nog steeds eigendom zijn van dezelfde families. Over deze schepen vind je in het Oostergoo-archief achtergrondinformatie, soms nog nooit gepubliceerd.

Omdat deze schepen al zeker honderd jaar in de analen van Oostergoo voorkomen, neem ik de vrijheid iets dieper, doch beperkt, op hun geschiedenis in te gaan. Immers op andere plekken, met name bij de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten en in de boeken die door Dr Ir. J.Vermeer geschreven zijn is al veel diepgravender over hun geschiedenis geschreven.

Het meest in het oogspringende verschil met de Constanter is de aanwezigheid van een koekoek op het kajuitdak. Het snijwerk verschilt met dat van de Constanter.

De heer Pieter Bokma die van 1914 tot 1966 eigenaar van de Albatros was, was van 1925 tot 1957 commissaris van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo.

Een andere wetenswaardigheid is de volgende: In de voorzittershamer van KZV Oostergoo, aangeboden door het “Comité Oostergoo - Boeiervrienden” in 1973 is de steel gemaakt uit een stuk hout afkomstig uit een vorige achtersteven van de boeier Albatros.

Het is aannemelijk dat Auke van der Zee de leiding bij de bouw van dit schip gehad heeft. In de werfboeken is terug te vinden dat Eeltje Holtrop van der Zee in 1894 met pensioen ging. Ongetwijfeld heeft de oude Eeltje tijdens de bouw nog wel eens een handje geholpen. Nergens heb ik gevonden dat Eeltje Holtrop van der Zee het eigendom van de werf toen ook overgedragen heeft aan zijn zoon Auke. Dat zal met de dagelijkse leiding van de werf, naar alle waarschijnlijkheid, anders zijn geweest.

Eeltje Romkema schreef zijn herinneringen op in de correspondentie met de heer Van Waning, in de jaren vlak voor de oprichting van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten.

En wanneer deze ansicht nog niet voldoende bewijs is:

En wist u dat op 11 juni 1960 er een grote brand heeft gewoed op het terrein van de firma Halbertsma in Grou, dat daarbij twee botenhuizen zijn verbrand? In één ervan lag de Constanter. Net op tijd hebben ze haar naar buiten kunnen varen. Deze brand was zo heftig dat de kozijnen van Hotel Oostergoo geblakerd waren.

Het zou best een beetje saai kunnen worden, maar ook De Mercurius is gebouwd op de werf van Eeltje Holtrop van der Zee. Haar bouwjaar is 1868 en ze komt voor in de werfboeken van Van der Zee. Ze wordt verondersteld het oudste en daarmee het prototype van alle Friese jachten te zijn. Over deze constatering wil ik niet discussiëren, het zou heel goed waar kunnen zijn. 

De Mercurius is in het Stamboek Ronde en Platbodemjachten ingeschreven met plaquette 8.

Eén van de eigenaren van de Mercurius was de heer Taconis uit Leeuwarden. Een tabakshandelaar. Iemand in zijn tijd in goeden doen, lid van Oostergoo. Van hem en zijn schip is een serie foto’s in het Tresoar bewaard gebleven van hoge kwaliteit. Wanneer ze gedateerd kunnen worden is niet helemaal duidelijk. Zeker is dat ze gemaakt zijn na 1896. De heren Wachtels en Taconis werden toen eigenaar van de Mercurius. Ze was op het moment van de foto’s zo’n dertig jaar oud. Wat de foto’s laten zien, is een goed onderhouden Mercurius met nog een paar Friese jachten. De Annie en de Frisia zijn te herkennen. Het gezelschap op de foto’s bestaat alleen uit heren. Heren in een vrolijke setting. Bekijk deze foto maar eens goed ………

De fotoserie, die bewaard wordt in het Tresoar, is van een buitengewone kwaliteit. Wanneer je inzoomt kun je heel veel details zien. Details die iets over de geschiedenis van het schip zeggen, maar evenzeer over haar gebruikers. Op één van de foto’s zijn de geschoten vogels en het etiket van de alcoholische versnapering te lezen. Cognac. Het schip op die foto is een tjotter.

De Mercurius onderscheidt zich duidelijk van haar jongere zusterschepen die op dezelfde werf gebouwd zijn. Maar dat het op foto’s makkelijk te zien is met welk van deze schepen je te maken hebt ……. nee. Heel duidelijk niet. Een detail waaraan de Mercurius te herkennen is, is een sleepoog aan de voorsteven. De anderen hebben dat niet.

Zelf ken ik de Mercurius vooral van de Regionale Friese Reünie uit Heeg, zo tussen 1975 en 1985. Het was altijd dezelfde bemanning die er dan mee zeilde. Kingma’s bank was toen eigenaar. De heren Tjeerd Kingma, Herman van Slooten, Theo Huitema, Henk Hamminga en Anne van der Werf zeilden er mee. Ik herinner me nog dat deze heren in ganzenpas langs de jachthaven in Heeg liepen. Wie er voorop liep weet ik niet meer, wel weet ik dat de voorste een zwarte schipperspet, een blauwe blazer met stropdas en wit overhemd droeg. Daaronder een korte broek van twijfelachtige kwaliteit, blote benen en om de voeten een gele en een lila sok…….. wat er gebeurd was vertelt het verhaal niet, maar dit soort taferelen zul je bij Oostergoo nooit zien. Dit Illustere gezelschap heeft de nodige jaren op rij met de Mercurius gezeild. Drie anekdotes over de Mercurius en deze heren zijn verdeeld over dit boek opgenomen.

In die jaren, maar zeker ook de jaren daarvoor, werden de kuipbanken gebruikt voor het bewaren van de flessen en de blikjes. De ene kant voor de lege, de andere kant voor de volle.

De Njord is uitgebreid beschreven in het boek “150 jaar Fries jacht Njord 1867-2017”. Het kon geschreven worden omdat vrijwel alle correspondentie over en alle rekeningen van dit scheepje bewaard gebleven zijn. Haar geschiedenis ligt daarmee bijna van dag tot dag vast. En, weet u dat dit Friese jacht al sinds 1915 een ingebouwde motor heeft? En weet u dat een aantal keren de schroef voor het wedstrijdzeilen weggenomen werd? Dit Friese jacht was oorspronkelijk als “boot” gebouwd. Pas nadat Sieberen Boltjes eigenaar werd in 1888 zijn het berghout en het snijwerk aangebracht. Deze Sieberen zeilde fanatiek wedstrijden met de Njord. Hij noemde het schip Njord naar de roeivereniging Njord uit Leiden, de stad waar hij gestudeerd had.

De Njord heeft plaquettenummer 11 van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten. 

De oprichters van de SSRP dachten dat ze hun zeilvriend Tjomme Kingma Boltjes bij het uitdelen van de plaquettenummers rustig het “gekkengetal” konden geven. Sinds dat moment is ze in de schepenlijst van de SSRP onder dit nummer bekend

Het lijkt alsof Sieberen Boltjes definitief afscheid neemt van Oostergoo en zijn Njord. Maar in 1910 was Sieberen weer terug. Dan met de boeier Njord.

De boeier Njord won met ir. Der Weduwen aan het roer als eerste de geborduurde wimpel die in 1956 door de SSRP beschikbaar was gesteld aan de zeilverenigingen op de Westeinder. De wimpel hangt nog altijd in het verenigingsgebouw van Zeilvereniging De Nieuwe Meer. Een pijnlijk moment in het leven van de Njord was de Stamboek reünie uit 1957 in Hoorn. Ze werd aangevaren en ernstig beschadigd. Ze verdween tot het dek onder water. De bemanning werd door de reddingboot aan land gebracht.

Sinds 1963 is de Njord eigendom van verschillende leden van de Familie Offringa.

Dit wordt een verhaal in de trant van de mop: Heb je gehoord van de Prins die niet zou komen? Hij kwam wel.

Tijdens het 100-jarig jubileum van Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo, wist onze zeilvereeniging alle aandacht op zich te vestigen. Niet in de laatste plaats doordat Prins Bernhard “langs kwam”. En hoe, met een watervliegtuig! Een niet alledaagse verschijning op het Pikmeer. “ Prins Bernhard hanteerde zelf de stuurknuppel” zo is in een krantenknipsel te lezen. Er werd een landingsstrook voor het vliegtuig vrijgehouden en het bestuur was comité van ontvangst. Prins Bernhard werd ontvangen aan boord van de woonark van de familie Buisman.

Hoe de communicatie met Prins Bernhard is gelopen zullen we wel niet meer kunnen herleiden. In slechts heel kleine kring moet bekend geweest zijn dat de Prins zou komen. Om 13.55 uur kwam er een telegram van paleis Soestdijk met de volgende tekst bij Oostergoo aan:

“Kan tot mijn leedwezen heden niet in uw midden zijn doch bied bij deze mijn hartelijke gelukwensen aan ter gelegenheid van 100 jarig bestaan stop Wens u ook voor de toekomst voorspoed en bloei
Bernhard”.

De werkelijkheid werd anders. Humor op zijn Oostergoo’s of humor op zijn Bernhards?

De Koninklijke Zeilveereniging Oostergoo was zeer vereerd met de komst van Prins Bernhard en de medailles die H.M. de Koningin, H.K.H. Prinses Juliana en Z.K.H. Prins Bernhard aanboden ter gelegenheid van het eeuwfeest.

Voor geïnteresseerden en struiners op het internet, dit bezoek en dit jubileum zijn op film vastgelegd en bevindt zich in het Fries Audio-Visueel archief: "Honderd jarig bestaan Kon. Zeil ver. Oostergoo".
Overigens zijn er van de jubilea meer films in de archieven te vinden. Bijvoorbeeld een polygoon film van het 75-jarig jubileum van Oostergoo in 1923. Het geeft een goede indruk wat voor volksfeest het was.

Tijdens de beurs Boot Holland 2015 in Leeuwarden werd  op de stand van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten een aantal keren naar het fenomeen mastwortel gevraagd. Niemand wist exact te vertellen wat de herkomst ervan was.

Mr. Dr. T. Huitema schrijft  in zijn boek “Ronde en Platbodemjachten”:  “De mast kan aan zijn beide uiteinden zijn versierd: aan de top de mastwortel en beneden aan de voorkant, vlak boven het dek, de mastplank, ook wel mastschild of mastbord genoemd. Hoewel de mastwortel bovenop de mast staat, wordt de versiering 'wortel' genoemd vanwege de vorm, die aan een wortel doet denken. De mastwortel is een oude versiering, die vroeger vrijwel bij alle binnenschepen voorkwam. Het snijwerk bestaat meestal uit een aantal geledingen, versierd met engelenkoppen, lofwerk, guirlandes en schelpen. Een dergelijke mastwortel, tezamen met scheer- hout (of vleugelhekje) en vleugel wordt wel als 'tuigje' aangeduid en was oudtijds een bekende prijs bij het hardzeilen in Friesland.

 “Het Tuigje” is bij de Stichting al snel na de oprichting een herkenningsteken, een beeldmerk geworden. Op de eerste reünie voor ronde jachten in 1953 in Grou, dus voordat de SSRP in 1955 werd opgericht,  kregen alle deelnemers een tuigje mee als aandenken van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo. Het was eenvoudig  maar verfijnd uitgevoerd. Heeft “Oostergoo” hiermee de mastwortel weer op de traditionele jachten gezet?  Is hierdoor de indruk ontstaan dat een mastwortel op ronde jachten hoort?

Zoals hiervoor al aangehaald is: “De mastwortel is een oude versiering, die vroeger vrijwel bij alle binnenschepen voorkwam”. Inderdaad kun je op veel oude 17^e en 18^e eeuwse modellen en schilderijen de mastwortels terugvinden. Klein, groot, recht en krom. In de bekende Nederlandse scheepvaartmusea worden ze als scheepssier getoond. In het boek “Afbeeldingen van Schepen en Vaartuigen in verschillende bewegingen” van P. le Comte uit 1831 is op vrijwel iedere afbeelding een mastwortel te zien. Ogenschijnlijk lijkt het alsof de mastwortel bij het traditionele Nederlandse vaartuig hoort. Het moet dan ook niet moeilijk zijn om op oude foto’s boten met mastwortels terug te vinden. De werkelijkheid is weerbarstiger.

Vanaf mijn jeugd verzamel ik oude watersportfoto’s, waarbij de nadruk ligt op foto’s van ronde jachten. Veel van de foto’s zijn genomen in Friesland, de bakermat van de nu nog bekende tjotters, boeiers en Friese jachten. Op geen van de foto’s is een mastwortel te zien! Bij een snelle inspectie van oude watersport tijdschriften vind je de mastwortel niet! 

Niet bij tjotters, niet bij boeiers, niet bij Friese jachten, niet bij Lemmeraken, niet bij andere traditionele Nederlandse schepen. Het lijkt alsof de mastwortel in de tweede helft van de 19^e en de eerste helft van de 20^e eeuw vergeten is. Het valt niet uit te sluiten dat systematisch onderzoek foto’s oplevert, maar veel zullen het niet zijn. Wanneer en waarom de mastwortel in de 19^e eeuw in onbruik is geraakt is weten we niet. Waren ze te kostbaar? Te kwetsbaar? Scheepsbouwers als Van der Zee en Lantinga noemen in hun werfboeken soms versieringen, die als extra berekend werden. Een vermelding van een mastwortel is me nooit opgevallen.

Liet de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo hier haar stem horen? Dat deed ze inderdaad , maar dat deed ze al twee jaar eerder in 1952. In samenspraak met de Leeuwarder Courant, die op dat moment 200 jaar bestond, werden er voor verschillende sporten wisselprijzen gemaakt, aangeboden en er werd om gestreden. Oostergoo had de eer en het genoegen een zilveren mastwortel als wisselprijs te mogen verzeilen. Waar deze prijs terecht gekomen is ………..? In 1952 werd ze gewonnen door Harmen Veenstra met de GWS-schouw Anneke.

Vanaf dit moment verschijnen er langzamerhand foto’s van ronde en platbodems met een mastwortel. Een tweede schip waarop een mastwortel prominent te zien is, is de Groene Draeck van Prinses Beatrix in 1957.

In het boek “Het Prinsessejacht De Groene Draeck” (1957) staat een afbeelding van “een antieke mastwortel” (blz.33), de lengte ervan is zesenzestig centimeter zoals te lezen valt. Het aantal tussenstukken is zeventien.

Op bladzijde 71 van hetzelfde boek staat een foto van de mastwortel die voor de Groene Draeck is gemaakt. Samen met het snijwerk aan de achterzijde van de kajuit is deze mastwortel aangeboden door de Koninklijke Nederlandsche Zeil- en Roeivereniging en de Koninklijke Watersportvereniging Loosdrecht. Deze mastwortel heeft dertien tussenstukken. Alle elementen van beide mastwortels zijn versierd.

Kwetsbaar wanneer je op het binnenwater vaart, en je het risico loopt ermee achter boomtakken te blijven haken. Met het zetten en strijken van de mast moet altijd rekening gehouden worden dat de mastwortel extra uitsteekt. Wanneer je met de mast gestreken vaart, moet je extra opletten wanneer de mast uitzwaait.

Versierde mastwortels worden lang niet altijd met een boot mee verkocht. Oud eigenaren bewaren op deze manier dan nog een tastbaar stukje van “hun” schip.

Van één Fries jacht weet ik dat ze normaliter rond vaart met een gedraaide stoelpoot als mastwortel. Wanneer je het weet kun je het zien. Het is niet verguld. Het botenhuis waarin ze haar ligplaats heeft, is van af het water makkelijk toegankelijk en het risico van diefstal is aanwezig. Voor hoogtijdagen is er een mooie versierde en vergulde mastwortel, die thuis bewaard wordt. Het schip is van een lid van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo.

Een masttop versiering hoeft geen mastwortel te zijn. Het is meer een persoonlijk cachet dat de eigenaar aan zijn of haar schip geeft. Op traditioneel Zeeuwse schepen zie je soms een mannetje, bij vissersschepen op de Zuiderzee zie je soms een hemelboender. Soms zie je, zoals de heer T. Huitema schrijft, een versiering op het scheerhout. Deze versiering zie je minder vaak dan de mastwortel.

Een eerste opzet van het voorgaande heb ik in 2015 geschreven.

In het  Oostergoo-archief vond ik de volgende brief van H.G. van Slooten. Hiermee gaan we nog weer een paar jaar verder in de tijd terug.
Een transcriptie:

Zoals wij allen weten worden we tijdens de jaarvergaderingen altijd vergezeld door onze Buddha, waarvan ik al eens een foto maakte. Een buddha die een en al welvaart uitstraalt. In een poging meer kennis op te doen over dergelijke beelden heb ik gezocht naar deskundigen die gespecialiseerd zijn in Aziatische kunst en heb contact gekregen met een Nederlands Boeddhist in de hoop uitsluitsel te krijgen over mogelijke achtergronden van ons beeld. De antwoorden die ik kreeg waren teleurstellend. Het beeld werd te weinig ingetogen geacht. Er werd aan getwijfeld of dit wel werkelijk een Buddha genoemd zou mogen worden.

Er bestaat een overlevering dat het bestuur eigenlijk niet wist wat ze met dit geschenk moesten. Het bestuur vond dat het niet als prijs uitgereikt kon worden. Het kreeg beeldje kreeg een passende plek op de bestuurstafel. Er zijn zelfs momenten geweest dat Buddha met de rug naar het bestuur gedraaid werd wanneer er dingen besproken werden die zelfs Buddha niet mocht horen.

De volledige correspondentie hoe Buddha onze vereeniging is binnen gezeild is bewaard gebleven.

In 1982 is de heer Chan Hong Wah (1912 Kantoon China), oud directeur van de in Hongkong gevestigde maatschappij Friesland Investments, onderscheiden met de Oorkonde van Verdienste van de Friese Exportclub.

Eigenlijk begint deze reünie al in 1947 tijdens een bestuursvergadering waar de voorbereiding van het 100-jarig jubileum van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo besproken wordt. Via publicaties in de Waterkampioen en de Golfslag wil men de eigenaren van ronde jachten, die de Tweede Wereldoorlog overleefd hebben, polsen of zij bereid zijn acte de présence te geven bij dit bijzondere jubileum in 1948.
Dit 100-jarig jubileum kun je zien als een soort opmaat naar de reünie voor ronde jachten in 1953. Een korte terugblik op eerdere jaren. 
De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo heeft zelden met een vooropgezet doel de publiciteit gezocht. Wanneer je in de krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek naar “Oostergoo” gaat zoeken, vind je verrassend weinig materiaal. Opvallend is een al eerder aangehaalde notitie in een tijdschrift dat Oostergoo ergens ver in de 20e eeuw, de enige zeilvereeniging is die nog wedstrijden voor boeiers organiseert.
Toen WO II afgelopen was, werd duidelijk dat veel pleziervaartuigen verdwenen waren. Wat er ook gebeurd mocht zijn, ze waren er niet meer. Veel traditionele Nederlandse schepen hadden de oorlog niet overleefd. De schepen waren voor de oorlog al niet populair meer. Verkeerden toen al vaak in een matige staat van onderhoud. Om vervolgens in de oorlog niet meer onderhouden te worden. Het  definitieve einde van de ooit zo trotse vloot ronde jachten leek aanstaande. Het scherpe jacht was populairder.
Misschien is dit de plek om een grote stap vooruit te maken, naar een brief uit 1991 die Herman van Slooten schreef aan Rienk Smit naar aanleiding van een artikel in de Spiegel der Zeilvaart.

Tot zo ver Herman van Slooten in 1991. Ik ga terug naar de mappen uit 1953 waar hij over schrijft.

In 1948 lagen de kaarten anders. Er was voor het Oostergoo jubileum, in Friesland, gezocht naar ronde jachten die de oorlog overleefd hadden. In het archief ligt een brief van de NNWB waarin geschreven wordt dat er bij Langweer en bij Workum nog een paar tjotters “liggen”. Hun eigenaren zijn onbekend, onbekend is het welke schepen het zijn en evenmin is bekend waar men ze exact moet zoeken. Toch heeft men kans gezien een deel van deze schepen naar Grou te krijgen. Er werd gezeild. Men kreeg publiciteit en het honderdjarig Jubileum werd een succes.

De ronde jachten nemen op hun manier een bijzondere plaats in de Nederlandse jachtvloot. In dit jubileumboek komen ze steeds weer terug. De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo heeft na de Tweede Wereld Oorlog deze schepen uit de vergetelheid gehaald net als ze in 1928 had gedaan met de vracht- en beurtschepen. Het was bedoeld om te figureren tijdens het 100-jarig jubileum in 1948. Het waren er uiteindelijk meer dan verwacht en Oostergoo haalde er de landelijke pers mee. 

In 1953 overtrof Oostergoo zichzelf. Ze organiseerde een reünie voor ronde jachten. Maar, nu werden schepen uit Holland ook uitgenodigd. Wederom een succes. De belangstelling voor, eerst, het ronde jacht en niet snel daarna het traditionele Nederlandse jacht kwamen onder een steeds breder wordende groep liefhebbers in de belangstelling. Het resultaat is bekend.

Enthousiasme alom. Al komt de heer C.J.W. van Waning in dit hoofdstuk niet prominent naar voren, hij speelt wel degelijk een belangrijke rol bij het tot stand komen van deze reünie. Ergens in de correspondentie schrijft hij dat hij na zijn pensionering bij de Koninklijke Marine een nieuwe baan heeft gekregen als directeur bij het Rotterdamse Rijnvaartbedrijf. Hij is daarom niet in staat zich daadwerkelijk met de organisatie van de reünie in Grou bezig te houden. Wat hij wel doet is het organiseren van een gratis sleepdienst voor deelnemers uit Holland.

Van 29 juni tot en met 3 juli 1953 trekt een steeds langer wordende sleep naar Grou. In het kort is de route Rotterdam, De Kaag, Loosdrecht, Arnhem, Zwolle, Grou. De dagen zullen lang geweest zijn. ’s Morgens om zeven uur wordt er al gevaren en het stopt ’s avonds om acht uur. Na afloop van de reünie gaat de sleep in omgekeerde richting weer terug.

Maandag 29 juni vertrek uit Rotterdam, dinsdag 30 juni via de Kaag naar Brasem en Loosdrecht, woensdag 1 juli Loosdrecht via de Vecht het Amsterdam-Rijn kanaal en de Rijn naar Arnhem, donderdag 2 juli van Arnhem naar Zwolle, vrijdag 3 juli van Zwolle via Zwartsluis Ossenzijl naar Grou.

Er zijn dan 39 schepen aanwezig. Op zaterdag 4 juli wordt er volgens planning “Admiraal” gezeild, een vorm van formatie zeilen die we op dat moment eigenlijk niet meer kennen. Met tekeningen en tekst wordt hier uitleg aan gegeven. Ongetwijfeld zal er kort voor de aanvang een palaver geweest zijn, waarbij de laatste uitleg gegeven werd voor de te varen route. Dit is echter niet in het archief terug te vinden.

De grote boeier Jean Bart was één van de deelnemende schepen.

Eén van de deelnemers aan de bijeenkomst in Grou was de heer Ir. Jan Loeff, hoofdredacteur van de Waterkampioen. Hij was aanwezig met zijn Vollenhovense bol “Goetzee”. Navraag bij zijn zoon Jan Paul, in 2022, leerde dat deze nog altijd drie films met negatieven van de reünie voor Ronde jachten in zijn bezit heeft. Beschadigd, maar te restaureren. Een selectie van de foto’s gemaakt door Ir. Jan Loeff zijn hieronder bijgevoegd.

Voorafgaand aan de gedachte “een boeier aan de Provincie Friesland aan te bieden” was er op 4, 5 en 6 juli 1953 de bijeenkomst van ronde jachten in Grou, georganiseerd door Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo.

In een bewaard gebleven verslag van de Federatie van Friesche Musea en Oudheidkamers valt te lezen dat: “…… het hoofdbrekens kostte de in grote getale opgekomen Federatieleden en hun dames ingescheept te krijgen ……. de eigenlijke vergadering viel figuurlijk in het water, wegens de overstelpende drukte in en om het Theehuis, zodat volstaan moest worden met een haastige zitting. De door “Oostergoo” gecharterde motorboot Tjet Rixt kon onmogelijk alle liefhebbers bevatten…..”.

Oostergoo had met deze bijeenkomst van ronde jachten op voorhand de publiciteit gezocht en gekregen. Oostergoo was begonnen het Friese ronde jacht uit de vergetelheid te halen.

Ongetwijfeld heeft een creatieve Oostergoo geest, of misschien moeten we in meervoud spreken, geesten, bedacht dat de boeier Jean Bart die te koop lag een ideaal cadeau zou kunnen zijn voor de Provincie Friesland. Er is al tijdens de bijeenkomst in Grou contact gelegd met de eigenaar van de grote boeier Jean Bart en van gedachten gewisseld.

Diplomatie, financiering en medewerking van alle partijen waren nodig voordat het schip aangeboden kon worden aan de Gedeputeerde Staten van de Provincie Friesland. De Gedeputeerde Staten twijfelden of ze dit geschenk wel wilden accepteren.

Tijdens en direct na de bijeenkomst op 4, 5 en 6 juli 1953 waren er dus al gesprekken gaande over het behoud van een boeier voor de Nederlandse jachtvloot en meer specifiek, deze boeier als Statenjacht voor de Provincie Friesland.

In een brief van 10 juli 1953 (4 dagen na de bijeenkomst in Grou) schrijft de heer Van Mesdag, eigenaar van de boeier Jean Bart, aan de heer Herre Halbertsma dat hij in correspondentie is met een potentiële koper in Engeland. Gevolgd door een brief van 12 augustus 1953 gericht aan de heer H.G. van Slooten waarin hij schrijft de komende maand geen stappen te zullen zetten zijn schip te verkopen.

In een andere brief van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo, 4 augustus 1953, gericht aan de Commissaris der Koningin Mr. H.P. Linthorst Homan valt te lezen: “In aansluiting op ons telefonisch gesprek van hedenmorgen deel ik U mede, dat ik hedenmiddag een gesprek had met den Heer van Mesdag, de eigenaar van de “Friso”…… ”. In de brief wordt verder gesproken over een verlaagde vraagprijs en de charme die het schip zou kunnen hebben, gevolgd door: ….. “Mocht de beslissing gunstig uitvallen”.

De boeier Jean Bart werd stiekem al Friso genoemd. Dat de koop door zou gaan was bepaald nog niet beslist. Pas op 19 november 1953 wordt er door de heer Buisman een brief geschreven aan de heer Van Mesdag waarin verhaald wordt dat de Provinciale Staten van Friesland onder luid applaus de boeier wil accepteren.
"Heden gaf ik de Coöperatieve Zuivelbank opdracht het koop bedrag ten spoedigste aan U over te maken ”.

Wanneer je dit voorgaande leest lijkt het alsof het kopen en schenken van de boeier makkelijk gegaan is. Het tegendeel is waar, het Oostergoo-archief laat heel iets anders zien. Er is gebedeld om geld, alles is in het werk gesteld om de Provinciale staten te bewegen de boeier te accepteren. Hoewel er meerdere publicaties, boekjes en boeken verschenen zijn over deze boeier Friso, wil ik het boekje dat in 1974 geschreven werd door H.G. van Slooten en A.J. Wijnsma speciaal noemen. Het hoofdstuk “Terug in it Heitelân”, geschreven door Herman van Slooten, heeft in het Oostergoo-archief een nog niet gepubliceerde aanvulling. Het gaat in op hetgeen hiervoor beschreven is.

Het gaat te ver om op deze plek de lijst van donaties op te voeren, maar Roelof Buisman was op 1 november 1953 de eerste die namens zijn bedrijf hfl. 1000,-- doneerde.

Blijkbaar was het voor velen moeilijk om in te schatten wat men kon verwachten. Er werd geaarzeld, getwijfeld, de boot werd afgehouden.

Na het nodige duwen en trekken werd uiteindelijk een bedrag van Hfl.23175,-- ingezameld, voldoende voor de aankoop en gedeeltelijke uitrusting van de boeier. De laatste loodjes wogen het zwaarst en de laatste bijdragen kwamen pas binnen toen de koop al gesloten was. Bij de coöperatieve Zuivelbank in Leeuwarden was een speciale rekening geopend “Actie Fries Statenjacht”. Roelof Buisman was de contactpersoon.

Om een bedrijf over te halen om geld te doneren noemt de heer Buisman in een bedelbrief degenen die al betaald hebben met de bedragen waar de schenkers voor stonden. Zijn strategie werkte.

Dat de firma Lankhorst, de bekende touwslager, één van de schenkers is, zal u waarschijnlijk niet verbazen. De heer Buisman schrijft op 19 oktober 1953 in een brief aan deze firma: “Mocht er niets van komen, dan is deze sympathieke samenwerking toch wel een bewijs, dat wanneer het om oude waarden in Friesland gaat er nog een kern van gezonde zaken is, die eventueel de handen in elkaar wil slaan”.

Een volstrekt andere toon valt te lezen in een brief van 14 oktober 1953 van Roelof Buisman aan zijn commissieleden:  “In tegenstelling met de optimistische geest van onze bijeenkomst gisteravond moet ik U thans mededelen dat mijn contact met de Commissaris zeer in mineur was …… Maar ik vermoed, dat met zoo weinig medewerking van het hoogste gezag onze pogingen wel zullen falen. Intusschen: moed verloren, al verloren. Wij zullen doorgaan, maar zoals gezegd, ik heb vanmorgen sterk de indruk gekregen, dat het een dood kindje met een lam handje wordt …..”. In de kantlijn staat met de hand geschreven: ” …. Als het vuur bij de Provincie ontbreekt, dan is het wel heel moeilijk ….”

In brieven die vervolgens op 20, 22 en 27 oktober door de heer Buisman worden verstuurd en waarin gevraagd wordt om financiële bijdragen, blijkt niets van dit alles. Op 22 oktober wordt er zelfs een stuk in de Leeuwarder Courant geschreven over het plan de boeier aan te bieden aan de Provinciale Staten .

De boeier zou in uitstekende staat verkeren. Op 23 november 1953 schrijft de heer Van Mesdag een kwitantie uit als bewijs van ontvangst. Het aankoopbedrag was twintigduizend gulden, vijfduizend gulden lager dan de vraagprijs.

De Boeiercommissie bestaat anno 2023 nog altijd en adviseert de Provincie Friesland wanneer het over de Friso gaat. Ze bestaat uit de volgende leden: Binnert Halbertsma, Tjalling van der Goot, Combert Burger en Anne Vochteloo. Hiermee wordt de band tussen Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo en de Provincie Friesland levend gehouden.

Dat de boeier in een uitstekende staat verkeerde, bleek een illusie. In het Oostergoo-archief bevindt zich een envelop van “Halbertsma’s Fabrieken” hierin bevinden zich een tweetal brieven met foto’s als illustratie. De heer H.B. Halbertsma van de boeiercommissie richt zich op 30 december 1955 op persoonlijke titel tot de heer Van Mesdag. Deze twee brieven luiden als volgt: Na ongeveer 65 jaar mogen ze het daglicht wel zien.

Met deze laatste brief kon men het doen. Het archief geeft geen aanknopingspunten over het vervolg. Men zal  deze tegenvaller geslikt hebben. Immers de Friso heeft jaar na jaar haar diensten bewezen.

Al voordat de Friso overgedragen werd aan de Provincie stelde de toenmalige Commissaris van de Koningin Linthorst Homan de vraag hoe de vlagvoering moest zijn. Hier is uitgebreid over gecommuniceerd. Er werden protocollen geformuleerd. De Nederlandse vlag wordt op een gebogen vlaggenstok achter op het roer gevoerd. Als kanttekening wordt gesteld dat wanneer het schip erg achterover ligt vanwege gasten en bemanning in de kuip, de vlag het water (slap hangend) het water niet mag raken. Als geus wordt op de kluiverboom de Friese vlag gevoerd en de verenigingsvlag van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo wordt aan bakboord vlak onder de mastkloot gevoerd. Omdat de Provincie Friesland eveneens lid is van de Koninklijke Zeilvereniging Sneek is, is het correct de Oostergoo standaard voor die van Sneek te verwisselen wanneer ze meedoet aan activiteiten van die vereniging. Voor het overige hoort de standaard van de oudste zeilvereniging gevoerd te worden. Die van Oostergoo zoals duidelijk zal zijn.

Wist u trouwens dat ook de volgorde van het plaatsen van de vlaggen en het wegnemen ervan bepaald is? Bij het plaatsen, eerst de Nederlandse vlag, vervolgens de geus en daarna de verenigingsstandaard. Bij het strijken geldt de omgekeerde volgorde van handelen. Bij het wedstrijdzeilen worden alle vlaggen weggenomen. Deze vormen van etiquette zijn slechts een paar voorbeelden van een uitgebreid protocol .

In 1976 heeft het lid van de Boeiercommissie P.G. Halbertsma het initatief genomen de boeier Friso op te laten meten. In het Oostergoo -archief ligt veel correspondentie over het onderhoud van de boeier Friso en de adviezen die gegeven zijn door de Boeiercommissie.

De overdracht van de Friso is gefilmd en in een documentaire vastgelegd. Deze wordt bewaard in het Fries Film- en Audioarchief. De titel is: “De overdracht van het Friese Statenjacht, 22 mei 1954”. Wanneer u tijd over heeft is het de moeite waard om deze op te zoeken op het internet.

1954 5 juni
Op de ledenvergadering wordt gememoreerd dat de Friso voor het eerst als Statenjacht aanwezig is bij de ledenvergadering.

De invloed van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo is evident. In het voortraject van de oprichting van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten organiseerde zij, Oostergoo, in 1948 tijdens haar 100-jarig jubileum een bijeenkomst voor de toen nog in Friesland te traceren ronde jachten. Zij was het die een vlootschouw als onderdeel van het jubileum organiseerde. Dit was de opmaat voor de eerste reünie voor ronde jachten in 1953, ook was Oostergoo voortrekker bij de aankoop en vervolgens de overdacht van de boeier Friso als statenjacht aan de provincie Friesland. Bedenk daarbij ook nog dat zij door de jaren heen steeds wedstrijden voor ronde jachten en schouwen bleef organiseren. Dan is de oprichting van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten vanuit het perspectief van Oostergoo in 1955 dan een logisch vervolg.

In het Oostergoo-archief bevinden zich twee archiefdozen en een archiefmap gevuld met documenten die betrekking hebben op de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten. Er zitten jaarverslagen in die algemeen bekend zijn, die eveneens terug te vinden zijn op de onvolprezen website van de SSRP, er zitten programma’s in van een reeks lustrumreünies die in Friesland gehouden werden. De oudste vermelding in het Oostergoo-archief over de SSRP stamt uit 1954. F.G. Spits krijgt uit de kas van Oostergoo vijftig gulden overgemaakt om samen met notaris A. van der Laan uit Amsterdam concept statuten op te stellen voor de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten. Beide heren waren eigenaar van een Fries jacht.

De Stichting Stamboek voldeed aan een behoefte. Binnen een jaar waren er al 237 schepen ingeschreven en 26 vrienden zonder schip hadden zich aangesloten. Eén van de acties in het eerste jaar van haar bestaan was dat er aan de heer L. Stelwagen uit Grou de opdracht werd gegeven de boeier Constanter op te meten en te tekenen. De SSRP stelde in het eerste jaar van haar bestaan twee geborduurde wimpels ter beschikking aan de Westeinder Zeilverenigingen en aan onze vereeniging. De wimpel werd verzeild in de GWS-schouwen en werd voor het eerst gewonnen door de heer Van der Schaaf.

Vijf jaar later bij het eerste lustrum waren er al 397 schepen opgenomen in de schepenlijst van het Stamboek. De Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten was een succes. Sterker nog, nog twee jaar na nu en dan bestaat zij in 2025 zeventig jaar.

De heer C.J.W. van Waning begon op persoonlijke titel met een zoektocht naar de geschiedenis van zijn boeier Maartje. Hij vond gelijkgestemden bij Oostergoo. Was voortrekker en mede oprichter van de SSRP. Zelf heeft hij dit beschreven in een historische beschouwing als “De onverwachte gevolgen van een ondoordacht idee”. Het waren de eerste bladzijden van een reeks monografieën van de SSRP.

Monografieen waar we vervolgens de naam van Herman van Slooten een aantal keren als schrijver tegenkomen.

De SSRP is een behoudsorganisatie. Het historische maritieme aspect vormt de basis van haar bestaan. Het uitdragen van kennis over ronde en platbodemjachten is wel de belangrijkste opdracht die ze bij haar oprichting heeft meegekregen. In het Oostergoo-archief is de correspondentie terug te vinden tussen de heren Jaap Vermeer en Arend Velsink, waarin vooral data van schepen de kern vormen. Deze werden gebruikt om de tot dan toe gebruikte WM (wedstrijdmaat) om te vormen in een TCF (tijdcorrectiefactor). Samen met Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo organiseerde de SSRP wedstrijden waarbij gekeken werd of de TCF levensvatbaar kon zijn. Een proef die later herhaald werd bij wedstrijden op de Westeinder. Het Watersportverbond nam het voorstel van de heren Vermeer en Velsink over. Het is dan 1960.

In dat jaar werd de lustrum reünie werd gehouden in Friesland. De start was op 7 juli 1960 in Sloten. Het einddoel was Grou. Er waren 71 deelnemers.

Als aandenken aan deze reünie werd een vlaggenstokknop aan de deelnemers meegegeven. De ontwerptekening ervan vind je terug in het Oostergoo-archief.

In 1960 werd er net als in 1953 een vaartocht, dit keer op eigen kiel, vanuit Holland naar Friesland georganiseerd. Bob van Kampen werd voor de coördinatie ervan gevraagd: in een brief van hem aan Herman van Slooten kun je het volgende lezen: 

In de beginjaren van de SSRP leek het wel eens of er sprake van een personele unie was. Herman van Slooten was tegelijkertijd secretaris van Oostergoo en bestuurslid van de SSRP. De overige bestuursleden van de SSRP waren op hun beurt vaak lid van Oostergoo. Deze nauwe banden bleven tot ongeveer 1980 bestaan. Herman van Slooten was zowel van onze zeilvereeniging als de Stichting erelid.

Totaal onverwacht vond ik in het Oostergoo-archief, ik had iets dergelijks eerder in het Stamboek-archief verwacht, een ontwerptekening van een vleugel die in 1975 als prijs of aandenken gewonnen kon worden. Het was gemonteerd aan een koperen scheerhoutje. De lengte was ongeveer een meter. Er zijn zestig van gemaakt. De correspondentie hierover was gericht aan de heer Van Slooten. Eerder schreef ik over iets dat op een personele unie leek……

In het archief van de SSRP vond ik een brief gericht aan het bestuur bij het zestig jarig jubileum van de stichting in 2015. Niet  geschreven naar de waarheid. Een romantische beschouwing. Het schuurt wél heel dicht tegen onze zeilvereeniging aan: 

Dit heeft Oostergoo mee geïnitieerd. Niet slecht lijkt me.

Dat de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten meerdere keren een lustrumreünie in Grou heeft georganiseerd past bij de relatie die de SSRP en KZV Oostergoo hebben. Hotel Oostergoo en haar terras hoorden hier van zelfsprekend bij. Dat de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo en de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten waardering voor elkaars werk hebben blijkt uit het volgende: De 1^e Oostergoo-penning werd in 2005 uitgereikt aan de SSRP en in 2019 heeft de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo de Van Waningprijs van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten mogen ontvangen. Deze werd uitgereikt in Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. De motivatie was als volgt:

Dat het bestaan van de SSRP niet altijd vlekkeloos is geweest valt in het Oostergoo-archief terug te lezen. Het SSRP-archief hult zich hierover in stilzwijgen. Na het 25-jarig jubileum in 1980 namen een aantal oud bestuurders en medeoprichters van de SSRP definitief afstand van hun werkzaamheden voor de Stichting. Ze waren op dat moment zo’n vijf en twintig jaar actief geweest. Deze mensen zullen toen nooit hebben bedacht dat ze vijf jaar later nog eens een interim bestuur zouden moeten vormen om het bestaan van de SSRP in veilig vaarwater te brengen. Hun actie toen heeft effect gehad. Een actie in stilte. In de digitale wereld van 2023, blaast de SSRP als kenniscentrum voor traditionele Nederlandse jachten een stevige partij mee.

Waarschijnlijk is de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten wereldwijd de oudste Behoudsorganisatie. De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo was één van de stuwende krachten.

Zonder een voorzitter of een bestuurslid dan ook te kort te willen doen voel ik me geroepen om over twee voorzitters Roelof Buisman en Theo Velsink uitgebreider te schrijven. Twee mannen die in de twintigste en eenentwintigste eeuw decennia lang het gezicht van de Zeilveereniging Oostergoo en Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo hebben bepaald. Roelof Buisman was van 1907 tot 1925 eerst secretaris, daarna van 1925 tot 1957 voorzitter. De eerste stelde zijn kennis en kwaliteiten 50 jaar in dienst van onze zeilvereeniging, Theo Velsink deed dat 39 jaar, maar daarover later.

Een snelle rekensom leert dat Roelof Buisman 32 jaar voorzitter was.

Een van zijn klanten was Sainsbury’s, de bekende supermarktketen uit Groot Brittannië. Blijkbaar waren de banden zo intensief dat in 1922 de heer Sainsbury uit Londen lid werd van Oostergoo. Roelof Buisman was naast al zijn andere functies ook nog eens Vice-Consul voor het Verenigd Koninkrijk. De vermelding hiervan staat in zijn briefhoofd te lezen in 1931.

Roelof Buisman stopte in 1957 op 82-jarige leeftijd als voorzitter van Oostergoo. Gelijk met hem stopte ook Pieter Bokma met zijn bestuurswerk voor de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo. Gezien de door anderen genoteerde uitspraken van Roelof Buisman, mag je concluderen dat hij adrem en verbaal sterk was. Uit meerdere overleveringen weten we dat zijn tafelredes beroemd waren. Legendarisch is zijn uitspraak: “Zeilen is als soep eten met een vork, je krijgt en nooit genoeg van” . Sprak hij voor het vaderland weg, of had hij zijn tafelredes van te voren op papier gezet? In het archief van Oostergoo heb ik er niet één teruggevonden.

Naast zijn werk voor, eerst, Zeilvereeniging Oostergoo en later vanaf 1923 Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo was hij onder meer voorzitter van de Kamer van Koophandel Friesland, voorzitter van de Vereniging Leeuwarder Watersport, stuwende kracht achter Nederlandse Jachtvereniging, de VVV afdeling Leeuwarden, Maatschappij van Nijverheid en Handel en bestuurslid van de NNWB. Het zou me niet verbazen wanneer het er nog meer waren.

Tja, en zijn liefde voor de Mercurius …….. ik kan het begrijpen.

Roelof Buisman kreeg in 1948 een Koninklijke onderscheiding aan boord van zijn woonschip tijdens het 100-jarig jubileum.

Toen de W.H. de Vos-prijs van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten (SSRP) voor het eerst werd uitgereikt, ging deze naar Roelof Buisman. Bij de uitreiking van deze prijs werd gememoreerd dat de heer Buisman zich bijzonder verdienstelijk had gemaakt voor het door de SSRP nagestreefde doel. Gedurende meer dan vijftig jaar was hij eigenaar van een Fries rond jacht, te weten de tjotter Triton van 1906-1908, het Friese jacht Oostergoo van 1908-1915 en het Friese jacht Mercurius van 1915 - 1963. Hij werkte al in 1915 mee als lid van de “Commissie van Jachtbouwdeskundigen”, ingesteld door de Verbonden Watersportverenigingen bij het opstellen van de kenmerken voor het boeiertype ………..

Persoonlijker wordt het wanneer Herman van Slooten na afloop van het jubileumjaar 1973 een niet gepubliceerd persoonlijk addendum schrijft bij “zijn” jubileumboek:

Op 20 april 1963, de dag dat Roelof Buisman begraven werd, hing de Oostergoo-vlag halfstok van de Grouster toren.

Er werd een vaartocht naar Bergumerdam georganiseerd. Op de lijst met 12 deelnemende ronde jachten staat aangegeven wie de schepen bemannen. Het begint met het Statenjacht: C.d.K en vrouw, Burgemeester Tietjerkseradeel en vrouw. Zo wordt de hele lijst gevuld. In vervolg verslaglegging wordt er gesproken over echtgenotes.In zijn beschouwing na afloop van het jubileumjaar benoemt voorzitter Tjomme Kingma Boltjes de kwaliteiten van de afzonderlijke bestuursleden. 

Daar waar Herman van Slooten zich zelf in de publiciteit plaatste met zijn jubileum boek, wordt de penningmeester als volgt gememoreerd:“Arend is natuurlijk niet in het nieuws. Dat hoort ook niet zo voor penningmeesters, want komen dezulken in het nieuws, dan is er wis iets mis. Ik bewonder zijn accuratesse in het houden van de kas, alsmede de schilderachtige vorm van zijn verantwoordingen. Mogelijk onbewust houdt hij het bestuur door zijn rust in een werkbare vorm. …………. Wederom is het papier vol, vol als mijn gedachten waren vanmiddag over haar bestuursleden en over haar wezen, de Koninklijke Zeilvereeniging met twee ee’s en alles wat daarbij hoort. Weest gegroet, en groet Uwe echtvriendinnen, die ons telkenmale afstaan aan onze Vereeniging.”

Het jubileumjaar 1973 is gearchiveerd in meerdere mappen. Eén ervan is geheel gevuld met het volledige vooronderzoek van het jubileumboek. Een tweede is gevuld met de bescheiden, die bij het jubileum horen. Een derde is gevuld met bedankbrieven.

In 1973 werd er een nieuwe voorzittershamer aangeboden. Speciaal gemaakt. Een hamer met een verhaal. De ontwerptekening is bewaard in het archief. Het ontwerp is van Heit Piersma uit Heeg. Vader van de bekende jeugdherberg. Niet alleen het ontwerp is van zijn hand, hij heeft het als kunstenaar zelf gemaakt.

De beschrijving van deze hamer en de herkomst van de onderdelen lijken op waarheid gestoeld te zijn. Verificatie van deze gegevens in het Stamboek-archief komen behoorlijk overeen, maar dan is ineens de kop gehaald uit een stuk hout van de tjotter Anna Beatrijs. Het document ziet er even gedegen uit als het andere uit het Oostergoo-archief. Wie kan hier uitsluitsel geven?

Aan iedereen waarmee ik in verband met dit jubileum boek contact had, heb ik gevraagd hoe zij Oostergoo ervaren of ervoeren. De antwoorden waren alle persoonlijk.

In de winter van 1982 had Sieuwke K.J. van Slooten, de dochter van Herman van Slooten in al haar bescheidenheid een brief aan het bestuur van Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo gestuurd, waarbij zij het bestuur opmerkzaam maakte op 100 jarig bestaan van “de” Aurelia, het sierboatsje van de familie van Slooten en misschien wel het kleinste ronde jacht in de vloot ronde en platbodemjachten.

Sieuwke vond dit gegeven belangrijk genoeg om het bij het bestuur onder de aandacht te brengen. Haar opmerkzaamheid werd door het bestuur gewaardeerd en gehonoreerd. In een wollige brief aan het bestuur heeft ze het nederige voorstel gedaan, om de 100 jarige Aurelia te eren met de belangwekkende taak als admiraalschip. De volledige brief hoeft niet geciteerd te worden. De laatste alinea wel. Het geeft een beeld van de economische situatie van Nederland op dat moment. Met een knipoog: “In deze tijd van economische moeilijkheden moet iedereen met minder genoegen nemen, misschien dat U dit symbolisch kunt bekrachtigen door nu eens niet een grote boeier maar, dit kleine overbekende bootje aan te stellen voor deze belangrijke taak ”.

De Aurelia werd uitverkoren als admiraalschip. Aan boord Herman van Slooten als admiraal en Oostergoo-voorzitter Mr. G.F. Hepkema als secondant. Meer mensen pasten er niet in het scheepje.

De twee hier bovenstaande foto’s behoeven geen verdere uitleg. Wel een kanttekening. Op de eerste foto zien we de Friso beheerst het admiraalschip passeren. Er lijkt weinig aan de hand. Wat vergeten was, was dat de Aurelia zo’n klein rank scheepje was dat het op iedere golf meebewoog. Toen de heren weer aan wal kwamen hadden ze geen droge draad meer aan het lijf.

Theo Velsink was voorzitter van 1984 tot 2019 na eerst van 1980 tot 1984 Commissaris te zijn geweest. Hij stelde zijn kennis en kwaliteiten 39 jaar in dienst van onze zeilvereeniging.

Een snelle rekensom leert dat Theo Velsink 35 jaar voorzitter was. Drie jaar langer dan Roelof Buisman. Theo Velsink mocht ik interviewen.

Dat de jaarredes soms hilarisch, onnavolgbaar, maar ook nog eens maatschappelijk actueel waren blijkt wel uit het voorgaande citaat. In 1986 heette het “Zure regen”, in 2023 wordt het de “Stikstofproblematiek” genoemd. Bij zure regen konden we ons weinig voorstellen. Inmiddels weten we dat “Stikstof” een verlammend effect heeft op onze samenleving. Theo keek ver vooruit evenals in 1992 toen hij in zijn jaarrede de Ziektewet aansneed. Een onderwerp dat in 2023 nog vrijwel dagelijks in het nieuws is. De benadering van de overheid toen lijkt na dertig jaar verkeerd uitgepakt te zijn.

Op een uiterst humoristische wijze wist Theo Velsink de maatschappij en Oostergoo aan elkaar te verbinden. Bij herhaling benoemt hij de ouderdom en de jeugd. Bij iedere vereniging is de vergrijzing een probleem en de aanwas van jonge leden vaak een zorg en bij Oostergoo is dat niet anders. In 1988 concludeerde Theo het volgende: “Hoe schoon is de ouderdom met zoveel jeugdige leden”. In dat zelfde jaar schonk Koninklijke Zeilveereniging Oostergoo het bronzen beeldje dat nog altijd de kade voor Hotel Oostergoo siert. Theo Velsink bood het aan, aan Oostergoo-lid burgemeester Holtrop van de Gemeente Boarnsterhim. Het beeldje is van de hand van mevrouw Krabbendam. Het verbeeldt het achterschip van een rond jacht met drie bemanningsleden.

In 2023 is de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo een vereniging die midden in de watersportende samenleving staat. Nog altijd bestaan er duidelijke lijnen naar het verleden, naar het moment dat ze opgericht werd in 1848. Er zijn mensen die deze insteek koesteren, anderen (buitenstaanders) vinden het maar vreemd, begrijpen het niet en onkundig van haar geschiedenis verwerpen ze het. 

Nog niet heel lang geleden werd me door een begunstiger van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten een hele verhandeling gegeven hoe het landschap van watersportend Nederland er uit ziet. In zijn relaas noemde hij met enig dedain onze zeilvereeniging, zo ongeveer in de trant van ……... heb je dat wel eens gezien, ……... heb je dat wel eens meegemaakt …….. Zijn visie was duidelijk, we werden verbaal belachelijk gemaakt. Toen ik hem vertelde zelf lid te zijn, werd het gesprek beëindigd met: “Waarvoor belde je ook alweer?”.

Lid van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo ben je niet zomaar. Je zelf aanmelden als lid kan wel, maar dan word je geweigerd. Je moet gevraagd worden, voorgedragen. Voorgedragen door vijf leden. Het bestuur beslist of je waardig geacht wordt lid te mogen worden. Het helpt erg wanneer je eigenaar bent van een rond jacht of wanneer het overduidelijk is dat jouw kennis van het ronde jacht boven dat van anderen uitstijgt. Het ronde jacht vormt al vanaf de oprichting in 1848 de gezichtsbepalende kern van de vereeniging. Bedenk dat de meerderheid van de leden geen rond jacht hebben.  Er zijn meer leden dan er ronde jachten zijn.

De Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo heeft niet de ambitie een grote zeilvereniging qua ledental te zijn. Het heeft wel de ambitie een vereeniging met inhoud, respect, traditie en verantwoordelijkheid te zijn. In de 19^e eeuw betekende dit dat er zorg gedragen werd voor financiering voor opleidingen in de maritieme sfeer. Maar evenzeer is Zeilvereeniging Oostergoo en later de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo kritisch en richtinggevend geweest in de ontwikkeling van zeilend Nederland. Ook in 2023.

Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo, voor de buitenwereld is het een schouwspel, voor de leden een samenzijn met gelijkgestemden.

• Onze vereeniging heeft een besloten karakter. Het meebrengen van introducés naar de jaarvergadering of het diner is enkel voorbehouden aan het bestuur.
  
  
• Degenen die voor het lidmaatschap zijn voorgedragen worden voorafgaand aan de jaarvergadering door de eerste voordrager voorgesteld aan het bestuur. Voorts is het gebruik dat daarna één van de voordragers het nieuwe lid introduceert bij de andere leden en er zorg voor draagt dat het nieuwe lid zich de mores van onze vereeniging snel eigen maakt.
  
  
• Gedurende de dag worden door de leden regelmatig foto’s en filmpjes gemaakt. Het bestuur acht het onwenselijk dat dit materiaal - zeker als leden herkenbaar in beeld zijn - publiek gedeeld hoort te worden.

De toon is gezet. Het hiervoor staande geeft de geest weer die bij de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo heerst. Bij bestuur en leden. De jaarvergadering neemt in het jaarprogramma van de zeilvereeniging een belangrijke plaats in. Niet minder belangrijk zijn de zeilwedstrijden die georganiseerd worden. De dag na de jaarvergadering wordt er tegenwoordig traditioneel een wedstrijd georganiseerd voor ronde jachten. Samen met de wedstrijden die worden georganiseerd door het Comité Regionale Friese Reünie in Heeg en commissie R&P Dragten-Wijde Ee vormt het een competitie voor ronde jachten. Vanzelfsprekend worden er ook zeilwedstrijden voor scherpe open zeilboten van het Nederlandse binnenwater georganiseerd waarbij de GWS-schouw en de 30m2 nog altijd deel uitmaken van de vloot wedstrijdschepen.

Dat er maar weinig foto’s van evenementen van Oostergoo zijn, betekent niet dat de buitenwereld geen kennis neemt van de vaartocht. We vallen op. Perfect onderhouden ronde jachten bemand met keurige geklede mannen in grijze broek, wit overhemd, stropdas en blauwe blazer met insigne. Het grappige is dat vooral uit de eerste helft van de twintigste eeuw uit Grou en de directe omgeving veel ansichtkaarten verkocht werden, waar overduidelijk afbeeldingen van de vaartochten te zien zijn. Hoe weten we dit zo zeker? De Oostergoo-vlag is op veel van de zichtbare schepen te zien. Daarnaast zijn de schepen allemaal te zien in gestructureerde formatie. In het archief kom je notities tegen dat de fotorechten verkocht c.q. weggegeven zijn.

Wanneer je de ledenlijsten bekijkt, zie je veel familienamen door de jaren heen telkens terug komen. Zonen treden in de voetsporen van hun vaders en worden ook lid van Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo. Toen ik een lid vroeg of zijn vader ook lid geweest was, was het antwoord: “Nee, hij dronk niet.” Hoewel het consumeren van alcohol zeker geen verplicht onderdeel is van het lid zijn, blijft de fles zeker niet gesloten.

Al viel het mij in 2022 op dat het alcoholvrije bier aan boord zijn intrede definitief heeft gedaan. Wat opvalt in de oude kwitanties, met name die van de Drie Gekroonde Baarzen, is de hoeveelheid Muscat die geconsumeerd werd. Het werd met kisten vol aangeleverd.

Dat alcohol zeker geen verplichting was bewijst het volgende: Oud-voorzitter Tjomme Kingma Boltjes zette tijdens de vaartocht na de jaarvergadering thee aan boord van zijn Njord zoals hij dat altijd in de privésfeer deed. Een thee cermonie avant la lettre.

Evenzeer als het al of niet consumeren van alcohol, is het voor sommige aspirant leden onverteerbaar zich aan het kledingvoorschrift te moeten houden. Je zult hen dan niet als lid aantreffen. Anderen koesteren de oude verschoten, uit model gezakte blauwe blazer, waar decennia lang resten bier in verzameld zijn of dragen met trots de stropdas, waar hun vader al mee liep. Vooral echtgenotes begrijpen dit niet altijd en dringen er nog wel eens op aan een blauwe blazer volgens de laatste snit te dragen.

Een lid van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo mag verondersteld worden zeiler te zijn die decorum niet verwerpt. Een mens onder de mensen.

Het is altijd lastig om over iets te schrijven waar je zelf midden in zit. Vanaf het moment dat ik in 1977 met een schouwtje op de Friese Regionale Reünie in Heeg deelnam was ik me bewust van de aanwezigheid van Oostergoo in Heeg. Ik herinner me nog de Mercurius met haar “Oostergoo-bemanning”. Herman van Slooten hoefde je niet te kennen, het werd je snel genoeg duidelijk wie hij was. Hij vestigde niet aflatend de aandacht op zich. Kleine man, grote pet en grote stem. Het andere bemanningslid dat ik kende was Henk Hamminga: een dorpsgenoot, voor mij huidarts, een lange man, soms reed hij nog met een bokkenkar door het dorp, zeilde bij ons op het Zuidlaardermeer met een wildsjitter. 

De auto waarmee hij reed was al net zo klein: een Mini pick-up. Hoe hij zich, rijzig als hij was, dubbel kon vouwen om zich juist zo miniatuur voort te bewegen…. Hij vertelde me als eerste over Oostergoo. Dat ik juist hem op de reünie in Heeg tegenkwam, ik als middelbare scholier, bevreemdde me niet. Evenmin dat juist hij aan boord van de Mercurius meezeilde was gewoon. Vanaf het eerste moment dat ik in 1978 met mijn ronde jacht ging varen was ik me bewust van het bestaan van “Oostergoo”.

Een memorabel evenement waar Oostergoo haar gezicht liet zien was in 2013. Een aantal leden van Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo waren met hun schepen naar Morbihan in Frankrijk. Een maritiem evenement waar op dat moment alle tjotters van de Stichting Tjottervloot aanwezig waren evenals Reinier van der Post met zijn “Roeland”. Hij viel daar op vanwege zijn grote Oostergoo-vlag in top. Zelf was ik er met mijn “Kits”, een in 1913 gebouwde voorganger van de Regenboog. Oostergoo Internationaal! Het Oostergoo bestuur was er niet. De individuele schippers namen haar taken waar. Nog zie ik Maarten Vermeulen staande in zijn kleine tjotter zich omkleden. Peter Tolsma was er op dat moment als éminence grise met zijn Oostergoo-embleem op een grote witte pet. Bij het binnenvaren van de vloot in Vannes hebben wij het publiek vermaakt door voluit steeds weer "Leve de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo" te roepen. Dat alles uiteraard gekleed in het passende tenue van deze club, hetgeen met veel erkentelijkheid en vreugde door de mensen op de wal (+/- 6000) werd ontvangen.

Bij het nakijken van de foto’s die we toen gemaakt hebben vond ik mezelf ook nog in Oostergoo-pak. Hieronder de foto’s als bewijs. Oostergoo als immaterieel Nederlands cultureel erfgoed

In het hoofdstuk over het wedstrijdzeilen memoreerde Tjalling van der Goot de deelnemers uit het buitenland die de wedstrijdbanen van Oostergoo bezochten. Zoals hiervoor al te zien was gaan individuele leden van de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo eveneens de landsgrenzen over. 

Pier Piersma voer in 2007 met zijn tjotter Froask in Tasmanië met een Oostergoo-wimpel in top. Jan en Hans te Siepe lieten in New York de Oostergoo-vlag waaien. 

Op 22 februari 2023 kregen we van Alexander de Vos een foto uit Zweden. Met zijn ijszeiler trotseerde hij daar de kou, onder de vlag van onze Vereeniging.

Soms hebben de leden van Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo echt een excuus om niet op de ledenvergadering aanwezig te zijn. Soms schrijven ze het bestuur dan een bericht van afwezigheid. Een paar heb ik geselecteerd.

Al spoedig leek het Paterswoldsemeer een betere bakermat voor deze levensvatbare scheepjes; onder grote belangstelling groeiden daar vanaf 1917 vele bekend geworden sterren op, die tochten tot over de Zuiderzee ondernamen om lauweren te oogsten aan de Kaag. Zelfs had één de moed om in te schrijven voor de wedstrijd van de Marine Jachtclub in Den Helder. Dit scheepje had de wind niet mee, doch heeft in een schitterende terugtocht ook de haven van Stavoren weer heelhuids terug gevonden. Schelm, Goudster, Coco en Moor waren meen ik hun namen. Bij de prijswinnaars te Grouw (Oostergoo) prijken de volgende namen: 1917 Moor, 1918 Karekiet en Marjoh, 1919 Marjoh en Moor, 1919 Mascotte en Campaigner (Groninger schepen).

Dan besluiten eind 1921 De Verbonden Zeilverenigingen (later in 1923 KVNWV) de voorgiftklassen V- en W-klasse op te heffen en ontstaat ook hier in het Noorden een verlangen naar meer beperkte klassen. In Paterswolde zijn jachten van steeds groter breedte (1,55 tot 2,50m.) en lengte (tot 7,25m).

De Eider, een zeer begeerd schip, blijkt tot 7,10m afgezaagd te kunnen worden zonder zijn beste zeileigenschappen te verliezen en zo komt men langzamerhand tot de beroemd geworden 7.10m-klasse die bij de oprichting van de NNWB bekrachtigd wordt (7.10 x 2.15 x 0.90m met een waterlijn van 6.00m en een zeiloppervlak van 30m²).

Belangwekkend is het, dat terzelfder tijd Van Kampen een 30m² open klasse ontwerpt ter vervanging van de W-klasse (7.25 x 1.90 x 0.80m). Dit scheepje blijkt veel minder snel te zijn dan het onze en er wordt niet verder in deze klasse gebouwd.

De Friezen worden nu ook wakker; er wordt geweldig gebouwd in de nieuwe klasse, Friesland – Groningen wedstrijden komen en wat niet te voorzien was …… er ontstaat een lust tot experimenteren, die naast de proeven in de Treub-klasse enig is in de geschiedenis van de gehele Nederlandse zeilsport.

Sterk inspirerend werkt het boek van Manfred Curry, dat in 1925 het licht ziet en door alle wedstrijdzeilers wordt verslonden!

Kielen worden gestroomlijnd, de fokken worden verbreed (wat mogelijk is, omdat voor de meting van ’t zeiloppervlak van de fok alleen de 85% van de voordriehoek wordt gerekend). ’t Grootzeil wordt smaller en hoger, de steile gaffel gebogen, enz. enz. Dan wordt het TORENTUIG aan de praktijk getoetst.

Te Akkrum in ’27 verschijnt de Lea met rechte Marconimast en wordt gestuurd door de ontwerper-bouwer De Vries Lentsch. Het vlakke walletje van het startterrein wordt overstroomd door belangstellende kijkers rondom le bienvenue; de kritiek is niet mals, maar de Haagse eigenaar verstaat de Friese humor! En als eindelijk de Lea als tweede door de finish gaat, slechts enkele meters achter de Li, dan is het deze joyeuse entrée, die het schip enkele jaren tot de hardzeilers heeft doen behoren.

Het daarop volgende voorjaar zorgt de Kemphaan voor een verrassing! Pas uit Amsterdam gearriveerd met fraaie gebogen spruce mast, hoog Marconi tuig en Genua fok, komt bij een licht koeltje tweemaal achter elkaar met geweldige voorsprong als eerste aan op de wedstrijden van Lyts Frisia te Grouw. De vreugde is echter van korte duur, het mooie weer is niet bestendig; de jeugdige ster verliest haar charme, ondergaat een paar malen een ingrijpende operatie, doch wordt, zoals het meerdere Kemphaantjes is gegaan, niet weer de oude favorite.

Een laatste make up en optreden onder andere naam (Zuiderzee) brengt haar nog enig succes. Ook anderen storten zich in het avontuur: Elise, Corinja, Li, verschijnen met fraaie Marconimasten uit vele lagen geplakt met dure sleetjes, scharnierend verbonden aan het voorlijk van het grootzeil; Van Kampen en Kersken zijn er als ontwerpers aan te pas gekomen. De Olympiade in 1928, te Amsterdam heeft Kersken beroemd gemaakt om zijn genuafokken. Wat hebben er naast het Centraal Station op ’t dak van de zeilmakerij aan de probeermast ’n zeilen voor de 7.10 meters gestaan (Carmen en Sperwer niet te vergeten)!

Dan komt de kater; het blijkt, de 7.10 het platte brede schip met geringe diepgang, niet geschikt is voor de moderne tuigage, vooral de stabiliteit wordt nadelig beïnvloed. Ook Curry herroept in 1929 in Die Yacht zijn theorie en komt tot de conclusie, dat speciaal de schepen met grote diepgang en geringe vorm- (aanvang-) stabiliteit de voordelen van het torentuig plukken.

De Li wordt na één seizoen al weer omgetuigd. De anderen volgen ook. Maar aller aandacht blijft terecht geconcentreerd op de tuigvorm; de grootste en bruikbaarste genuafok wordt gezocht. Elise bereikt de eerste eigenschap, de Sperwer de tweede. Met de spinakers gaat het dezelfde weg op; resultaat: 25m² grootzeil, 15m² genuafok, 60m² spinaker. Te zamen 100m² vóór de wind!!!

En toch ……. 30m²Jacht!

Nòg is het niet mooi genoeg, de meetformule kan nog meer uitgebuit worden. Het vleermuistuig, het grootzeil met 12 tot 14 doorlopende latten, maakt het mogelijk de als cirkelsegment gemeten ronding in het achterlijk een grotere vorm te geven. Doch tevens blijkt bij deze proef dat een stijf zeil werkelijk meer waard is dan een dundoek-tuigje. Gelukkig maar, dat we niet beland zijn bij “das starre Segel”, waarmee de Duitse ijsjachten bij sterke wind zo’n geweldige snelheid halen.

Als ik dan ook nog even mag noemen de experimenten met de scheepsrompen, waarin de Corry het verst is gekomen met vol voor- en achterschip, dan is het geen wonder, dat ook aan deze lofzang een einde komt. DE LUISTERRIJKE 7.10M WORDT PLOTSELING EEN GOEDKOPE 30m² EENHEIDSKLASSE!

Haar loefgierigheid doet dan weer even symptomen van de oude kwaal der eigenaren op komen, maar het recept door de Technische Commisie afgegeven November 1940 zal naar men hoopt recidieven der gevreesde aandoening voorkomen.

Dr. W.B. v.d. Meer, Leeuwarden.

Deze foto heeft technisch dezelfde kwaliteit als de foto met de Frisia. Het geeft de indruk door dezelfde fotograaf te zijn gemaakt. Ik heb er voor gekozen om een uitsnede van uit het origineel te maken. Op de hele foto staat veel water en lucht. Vandaar.

Centraal is wederom de Grouster toren te zien. Niet te zien op deze uitsnede is de Oostergoo-vlag. Wederom een foto van de zeilsport uit het begin van de twintigste eeuw. Een Oostergoo-foto.

Opvallend detail: Het ronde jacht links van het midden heeft onder de fok op het voordek een schoorsteen. Het is van een veldkachel die onder het voordek stond. Een attribuut dat je op veel meer foto’s van ronde jachten tegen komt. Deze blijft zelfs onder het zeilen staan. Meestal zijn ze wegneembaar.

Let nogmaals op de wijze waarop gepavoiseerd werd.

Helemaal rechts op de foto is nog net de kade voor Hotel Oostergoo te zien. Je kon nog niet langs het water van Hotel Oostergoo naar Zeilmakerij Molenaar lopen. Zoals op deze foto te zien is stonden er botenhuizen en lag er water tussen de twee bedrijven. De boten op de ansicht zijn niet met naam en toenaam te noemen. De verschillende types zijn wel te herkennen. Met het bruine zeil een beurtscheepje met een grote Nederlandse vlag langs het achterlijk van het grootzeil. Daar achter een boeier. Rechts van het midden een schouw en een tjotter. Links een Fries jacht en twee schouwen. Het Friese jacht voert de Oostergoo-vlag net onder de gaffel aan het achterlijk van het grootzeil. Datering onbekend. De vlag op de toren duidt op een hoogtijdag. Er is weinig wind.

Twee foto’s waarop publiek en de beurtboten centraal staan. Het laat zien hoe belangrijk de zeilwedstrijden gewaardeerd werden. De beide boten zijn ongetwijfeld onderweg naar de Tynje waar een tribune opgesteld stond. Op beide foto’s lijkt er weinig wind te zijn.