Scheepstype: Fries jacht

Algemeen kan men het ronde jacht als volgt karakteriseren:

• een op stevens karveelgebouwd zeilvaartuig met relatief brede zijzwaarden de voorsteven is gekromd
• de buitenomtrek is min of meer eivormig de verhouding van lengte over de stevens tot grootste breedte ligt meestal tussen 2,2 en 2,8, gemiddeld op circa 2,4
• de grootste breedte is gelegen op ongeveer één derde tot vier negende van de lengte over de stevens
• het is getuigd met een bezaantuig met kromme gaffel en losse broek
• de fok is gehalsd op een ijzeren botteloef.

De benaming Fries jacht als aanduiding voor een specifiek type zeilvaartuig is betrekkelijk nieuw. Eigenlijk pas sedert de opstelling van de schepenlijst van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten (opgericht in 1955) wordt deze benaming consequent gebruikt voor een rond jacht met de volgende kenmerken:

• een open rond zeilvaartuig, in grootte te rangschikken tussen boeier en tjotter
• voorzien van berghouten
• met een lengte over de stevens van 5 meter of meer.

De aanwezigheid van een berghout, ingebouwd tussen de bovenste huidgang en de boeiselgang, is voor het verkrijgen van een hechte en stijve constructie vanaf genoemde lengte noodzakelijk en wordt tegenwoordig als het typerende kenmerk beschouwd. Evenals de boeier heeft een Fries jacht verder meestal kluisborden en beretanden aan weerszijden van de voorsteven, voorts een smal roer, bekroond met een leeuw of ander symbolisch dier. Deze laatste kenmerken zijn evenwel niet doorslaggevend voor de typering; er komen open ronde jachten voor zonder beretanden en kluisborden en/of met een breed roer (zoals bij tjotters), die zonder voorbehoud tot het type gerekend worden.
De boeier onderscheidt zich van het Friese jacht, door de aanwezigheid van een kajuit. Er zijn echter ook constructieve verschillen, die mede het gevolg zijn van de functionele inrichting. Bij de boeier staan met name de boeisels wat minder schuin en zijn zij in voor- en achterschip wat breder dan bij het Friese jacht. Een van oorsprong open jacht, dat later van een roef is voorzien, mag daarom niet zonder meer een boeier genoemd worden.
Met tjotter wordt tegenwoordig het kleinste type open ronde schepen aangeduid, met een lengte over de stevens van minder dan 5 meter. In afwijking van het Friese jacht heeft de tjotter geen berghout. In plaats daarvan is de bovenkant van de bovenste huidgang voorzien van een ijzeren of koperen halfrond, dat als stootrand dienst doet. Ook ontbreken kluisborden en beretanden.
De naam tjotter is - in tegenstelling tot wat men zou denken - niet van Friese oorsprong. Hij duikt voor het eerst op in 1847 bij zeilwedstrijden in Amsterdam. Buiten Friesland werd het gewoonte om elk open rond jacht met deze naam aan te duiden, ongeacht lengte en zonder onderscheid in kenmerken, wat zich handhaafde tot ver in de 20ste eeuw.

Bijvoorbeeld, in het reglement voor zeilwedstrijden, opgenomen in het "Handboekje der Verbonden Zeilvereenigingen" (opgericht in 1890 en voorloper van het huidige KNWV) uit 1922, vindt men in Deel V, Klassen van Ronde en Platbodemjachten, vermeld:
"In de klassen OD, OE en OF worden alleen opgenomen tjotters (waarbij ook zgn. "Friesche jachten") . . . , die voldoen aan de volgende maximum afmetingen:

Opvallend is, dat open ronde jachten tot de grootst voorkomende (c.q. -toegelaten) lengte van 7 meter tjotter worden genoemd. In tijdschriften als "De Watersport" (vanaf 1912), "Ons Element" (vanaf 1920) en "De Waterkampioen" (vanaf 1927) komt men in verslagen van zeilwedstrijden voortdurend deze betiteling tegen. Vaak worden de klassen aangeduid als `Groote tjotters', 'Middel tjotters' en 'Kleine tjotters'.
In Friesland werden van oudsher alle open zeilvaartuigen boot genoemd, ook de grotere tot circa 7 meter lengte. In de bewaard gebleven werfboeken van de vermaarde negentiende-eeuwse Friese scheepsbouwer Eeltje Holtrop van der Zee komt de aanduiding tjotter in het geheel niet voor. De vele tientallen door hem gebouwde open zeilschepen worden meestal met boot aangeduid. Pas bij zijn zoon Auke van der Zee verschijnt in 1916 voor het eerst de aanduiding tjotter voor een jachtje van 4,80 m. Daarentegen vinden wij in de werfboeken enkele malen de benaming jagt gebruikt, in totaal acht maal op een productie tussen 1853 en 1918 van in totaal 27 open vaartuigen die aan onze eerdere definitie beantwoorden.
Het onderscheid dat tussen boot en jagt wordt gemaakt moeten we naar alle waarschijnlijkheid zoeken in het gebruiksdoel. De benaming boot duidt er ons inziens op, dat het betreffende vaartuig in overwegende mate was bestemd voor dagelijks gebruik, dus voor personenvervoer of voor bedrijfsdoeleinden. Het waterrijke gedeelte van Friesland kende immers in de 19de eeuw over het algemeen meer goede waterwegen dan landwegen. Het gebruik van het woord jagt zou dan betekenen, dat het een echt pleziervaartuig betrof, waarbij de opdrachtgever zich een wat duurdere en daarmee luxueuzere uitvoering veroorloofde.
We vinden bevestiging van deze veronderstelling de eerste keer dat we bij Eeltjebaas de benaming jagt tegenkomen. Dat is in 1861, en wel twee maal. Beide keren betreft het opdrachtgevers van buiten Friesland, C. Kunst te Dordrecht en de heer Kistmaker te Amsterdam. Deze jachten waren respectievelijk 24 voet (6,80 m) en 21 voet (5,95 m) lang en er staat bij genoteerd, dat ze waren versierd met snijwerk en koper. Het zullen dus zeker pleziervaartuigen geweest zijn.
Nog zesmaal komt in de werfboeken van de Van der Zee's de aanduiding jagt voor. Het is opmerkelijk, dat van deze zes jachten er vijf nog bestaan, zij het dat één ervan, de grootste, later door Auke van der Zee tot een echte boeier is verbouwd. Wij komen hierop bij de bespreking van de door de Van der Zee's gebouwde jachten terug.
Ook in wedstrijdaankondigingen in Friesland vinden we de open typen van ronde schepen vroeger bijna uitsluitend aangeduid als jachten en boten. Bijvoorbeeld: Bij de Zeilvereeniging "Oostergoo" is in 1882 de 2de klasse opengesteld voor "Jagten en Boeijers", de 3de klasse voor "Booten boven 4,8 meter tot 6,2 meter". Nog in 1919 vermeldt het programma in de 5de klasse "Jachten en Booten (bestuurd door heeren liefhebbers)". Bij de Zeilvereeniging "Frisia" vindt men nog tot 1924 deze benamingen. Alleen de Zeilvereeniging "Sneek" gebruikte al vroeg de aanduiding "tjotter" in de klasseindeling en wel voor het eerst in 1882. In het wedstrijdreglement van de Noord-Nederlandsche Watersportvereenigingen, zoals dat werd vastgesteld in de vergadering van 7 juni 1921 in Hotel "De Wijnberg" te Sneek, werden de klassen van ronde jachten als volgt omschreven:

• Boeiers, lengte t/m 9 M
• Jachten, lengte t/m 7 M
• Jachten, lengte t/m 5,60 M
• Jachten, lengte t/m 4,80 M breedte t/m 2,50 M.

Alle open ronde zeiljachten worden "jacht" genoemd, ook de kleinste beneden 4,80 meter. Opvallend is, dat de grenzen tussen de klassen in dit reglement dezelfde zijn als die welke in het "Handboekje der Verbonden Zeilvereenigingen" voor de tjotterklassen OD, OE en OF in 1922 werden vastgesteld. Kennelijk is op het punt van de klasseindeling overleg geweest en overeenstemming bereikt tussen de beide organisaties. Dat blijkt ook uit de toevoeging in het "Hollandse" reglement achter tjotters: "waarbij ook zgn. Friesche jachten". Het feit, dat dezelfde typen ronde jachten in "Holland" tjotter en in "Friesland" jacht werden genoemd vormt een duidelijk bewijs, dat de naam tjotter niet van Friese oorsprong is.
Een streven naar uniforme aanduiding wordt nu merkbaar. In 1923, bij haar 75-jarig bestaan Koninklijk geworden, vinden wij bij de Z.V. "Oostergoo" in haar deelnemerslijsten de klassen open schepen nu "Friesche jachten" genoemd. Ook het gebruik van de naam tjotter dringt in Noord Nederland door. In 1925 schrijft de K.Z.V. "Oostergoo" twee klassen open ronde jachten uit en wel: Klasse 2 "Friesche jachten (lengte t/m 7 M)" en Klasse 3 "Tjotters (lengte t/m 5,2 M)". De benaming "Booten" komen we vanaf 1925 niet meer tegen.
Geleidelijk aan werd de naam tjotter meer en meer beperkt tot de klasse van boten van 4,8 meter en daaronder. De grootste daarvan, 4,8 m lang en circa 2,4 m breed - dus met een lengtebreedte verhouding van ongeveer 2 : 1 - werden in Friesland "fjouwerachten" genoemd. Tot de ontwikkeling van dit type heeft met name Eeltje Holtrop van der Zee in hoge mate bijgedragen. In later jaren onderscheidt men dan in Friesland grote tjotters (deze fjouwerachten) en kleine tjotters (met afmetingen 4,70 x 1,90 m).
In Holland is de benaming tjotter nog lang in gebruik gebleven voor alle typen open ronde jachten, zoals blijkt uit wedstrijdverslagen uit de jaren twintig en dertig van bijvoorbeeld de K.Z.R.M.V. "De Kaag", de Rotterdamsche Z.V., de Z.V. "Hillegersberg" en de W.V. "Loosdrecht". Dit komt ook duidelijk tot uitdrukking in het Nederlandsch Jachtregister van 1924-1925, een gezamenlijke uitgave van de A.N.W.B., Toeristenbond voor Nederland en de Koninklijke Verbonden Nederlandsche Watersportvereenigingen K.V.N.W.V. Met dit register poogden deze organisaties een inventarisatie te geven van alle op dat moment in Nederland in gebruik zijnde pleziervaartuigen, zowel zeiljachten als motorjachten. In totaal staan in dit Jachtregister 1395 zeiljachten vermeld, waaronder 231 houten ronde jachten. Van deze laatste hebben er 69 de typeaanduiding "boeier", 3 staan als "open boeier" vermeld, 9 als "Friesch jacht" en 150 als "tjotter".
De typenaam tjotter is hier dus nog geheel dominerend. Waar meer dan de helft van deze 150 tjotters langer is dan 5 meter, tot 7,8 meter toe, zouden deze - naar hedendaagse norm tot de Friese jachten gerekend moeten worden. De negen, die in het Jachtregister wel met die naam worden aangeduid, hebben alle een Friese eigenaar en/of zijn in Friesland gebouwd. Alle andere als Fries jacht te beschouwen schepen, zowel van Friese als van buiten Friesland wonende eigenaren, staan vermeld als tjotter, ook als ze in Friesland zijn gebouwd.
Opvallend is, dat zes van de negen "Friesche jachten" afkomstig zijn van de Jouwster werf van Eeltje en Auke van der Zee. Dit wijst er wel op, dat de door de Van der Zee's gebouwde jachten in de ontwikkeling van het type een bijzondere plaats innemen. Wij komen daar in het navolgende nog nader op terug.
Samenvattend concluderen wij als volgt: Het onderscheid, dat wij tegenwoordig (terecht) maken tussen Fries jacht en tjotter, is van betrekkelijk recente datum. Alle open ronde jachten werden in Friesland boot genoemd, elders heetten ze tjotter. In Friesland was de naam tjotter aanvankelijk onbekend. Onderscheid in grootte of bouwwijze kwam in de benaming niet tot uitdrukking. Met het opkomen van de georganiseerde watersport na 1890 vond de naam tjotter echter ook verbreiding in Friesland. De oorsprong van het gebruik van de aanduiding Fries jacht is niet met zekerheid aan te wijzen. Waarschijnlijk heeft dit te maken met de dominerende positie in de jachtbouw van Eeltje Holtrop van der Zee aan het einde van de vorige eeuw. Deze gebruikte voor enige van zijn wat grotere en meer luxueus uitgevoerde, uitsluitend voor pleziervaart bestemde "boten" de betiteling "jagt". Buiten Friesland werden deze schepen dan "Friesch jacht" genoemd. Pas na het ontstaan van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten werden de typenamen Fries jacht en tjotter systematisch gebruikt in de zin als aan het begin van dit hoofdstuk beschreven.

Vorm, constructie en inrichting

Inleiding

Allereerst is het dienstig eerst een algemene karakteristiek te geven van wat wij heden onder een Fries jacht verstaan. Een en ander laten wij voorafgaan door een korte historische inleiding.
De bouw van schepen, jachten en boten voor de binnenvaart berustte eeuwenlang op de toepassing van overgeleverde principes en bouwmethoden. Traditie beheerste het scheepsmakers-ambacht in hoge mate. De verschillende typen van schepen werden gebouwd met gebruikmaking van mallen en vaste verhoudingen. In het begin van de negentiende eeuw is het Folkert Nicolaas van Loon (1775 - 1840), die zich veel moeite geeft verbeteringen te introduceren in de vastgeroeste tradities in de binnenvaartscheepsbouw. Hij constateerde, dat in zijn tijd bij de bouw van een binnenvaartuig bijna uitsluitend aandacht werd besteed aan laadinhoud, drijfvermogen en hechtheid van constructie en veel te weinig aan bezeilbaarheid en snelheid van het schip. Zijn ideeën betreffende verbeteringen in de scheepsvorm baseerde hij op waarnemingen van de lichaamsvorm van vissen en vogels; bovendien voerde hij experimenten uit met scheepsmodellen op verkleinde schaal, ruim 50 jaar vóór William Froude daarvoor de wetenschappelijke basis legde! De uitkomsten van zijn beschouwingen legde hij vast in meetkundige scheepstekeningen, wat voor de binnenvaartschepen een novum betekende. Twee publicaties in boekvorm van zijn hand zijn in 1980 in facsimile opnieuw uitgegeven ^2,3.
Voor ons is van belang, dat verschillende ontwerpen van Van Loon, waaronder een aantal boeiers, zijn gerealiseerd door de scheepsbouwmeester Eeltje Teadzes Holtrop te IJlst, wiens werf bij zijn dood in 1848 werd voortgezet door zijn kleinzoon Eeltje Holtrop van der Zee. Weliswaar was het streven van Van Loon er in de eerste plaats op gericht verbeteringen te introduceren in de scheepsvorm van vrachtschepen, zodat ze betere zeileigenschappen kregen en daardoor ook hogere snelheden konden bereiken. Zijn principes kon Van Loon des te gereder toepassen bij de door hem ontworpen pleziervaartuigen, met name bij de boeiers die hij in IJlst liet bouwen. Wij mogen daarom rustig aannemen, dat kleinzoon Eeltje later zijn voordeel heeft gedaan met de destijds vooruitstrevende ideeën van Van Loon. W.F. Broos, de auteur van de boven aangehaalde studie ¹gaat zelfs zover te stellen, dat: ... de latere roem die uitging van de scheepswerf van de bekende Eeltsjebaes te IJlst en diens kleinzoon Eeltje Holtrop van der Zee te Joure. zeer waarschijnlijk is te danken aan de omstandigheid, dat indertijd Van Loon persoonlijk zijn stempel heeft kunnen drukken op de op deze werf ontwikkelde werkwijze . . . Dat is dan ook de reden dat we geneigd zijn te stellen, dat de talrijke schepen, welke in de tweede helft van de 19e eeuw en de eerste decennia van deze eeuw op de Jouster werf van stapel zijn gelopen . . . in overdrachtelijke zin gezien kunnen worden als evenzovele geesteskinderen van het vernuft van Folkert Nicolaas van Loon.

De principes van Folkert Nicolaas van Loon

Aangezien de ideeën van Folkert Nicolaas van Loon grote invloed hebben gehad op de meest begaafde negentiende eeuwse Friese jachtbouwer, Eeltje Holtrop van der Zee, zullen we nu eerst de uitgangspunten, die Van Loon bij zijn scheepsontwerpen binnen de gegeven beperkingen trachtte te realiseren, samenvatten. Wat de scheepsromp betreft komen deze op het volgende neer:

1. De belijning mag nergens stilstand vertonen, d.w.z. dat nergens een rechte lijn mag optreden, noch langs de kiel, noch in de zijden, noch in de dwarsdoorsneden.
2. De horizontale doorsneden van het schip (de waterlijnen) moeten een vloeiend ovale vorm hebben met, tenminste onder het wateroppervlak, scherp toelopende einden.
3. De grootste breedte en de grootste diepte moeten liggen op 2/5 van de lengte van voren gerekend.
4. De grootste breedte moet groter zijn dan 1/5, bij voorkeur ongeveer 1/3 van de lengte.
5. De voorsteven moet matig vallen, de boegen in het voorschip moeten meebuigen met de helling van de voorsteven, waardoor een steile botte kop vermeden wordt.
6. De achtersteven stelle men zo steil mogelijk, liefst vertikaal.
7. De beste plaats voor de (vertikale) mast is op 1/3 tot 7/20 van de lengte.

Opgemerkt zij nog, dat een aantal van Van Loon's ontwerpen, in het bijzonder die bestemd voor de binnenvaart, een in het achterschip gepiekte bodem vertoont. Dit komt voort uit zijn streven een geveegd achterschip te verkrijgen, dat het water gemakkelijk loslaat. In dit verband citeren wij hier de volgende uitspraak: . . . Men dient de zijden, evenzeer naar den achtersteven te laten geeren als de einden van den bodem naar boven te ligten. . . Overigens is een hoekige kim, mits de scheepsvorm voldoet aan bovengenoemde eerste twee eisen en de zijden niet loodrecht maar gebogen oprijzen, volgens Van Loon zeker geen nadeel; het schip zal ermee hoog aan de wind kunnen zeilen.
Tot zover de ideeën van Folkert Nicolaas van Loon, die ons nu zo bekend voorkomen, maar meer dan 150 jaar geleden met klem bepleit moesten worden.

Algemene karakteristiek; bouwwijzen en rompvormen

In het begin van hoofdstuk "Wat is een Fries jacht?" is het Friese jacht als volgt gekarakteriseerd:

• een op stevens karveelgebouwd open zeilvaartuig met relatief brede zijzwaarden
• voorsteven gekromd
• buitenomtrek min of meer eivormig verhouding lengte over de stevens tot grootste breedte meestal tussen 2,2 en 2,8
• voorzien van berghouten
• lengte over de stevens 5 meter of meer
• grootste breedte op ongeveer één derde tot vier negende van de lengte 
• getuigd met een bezaantuig met kromme gaffel en losse broek, de fok gehalsd op een ijzeren botteloef.

Het Friese jacht als pleziervaartuig is ontwikkeld uit de Friese boot, zoals ronde zeilvaartuigen in Friesland werden genoemd. Deze boten werden in het waterrijke gedeelte van deze provincie in grote aantallen gebruikt door boeren, kruideniers, fouragehandelaren e.d. voor het vervoer van goederen en personen. Een voorbeeld van een dergelijke bedrijfsboot is de hier afgebeelde "Aaltje" van de fouragehandelaar Harm Speerstra te Warns. De foto, uit omstreeks 1905, toont een scheepje met een lengte van ongeveer 5 meter, met de kenmerken van een Fries jacht, compleet met berghout, echter eenvoudig uitgevoerd zonder kluisborden, snijwerk en koper. Uit de bewaard gebleven werfboeken van Van der Zee blijkt, dat op de Jouwster werf talloze van deze boten zijn gebouwd voor vissers, boeren, schippers en handelaren.
De eenvoudigste bedrijfsboten hadden een plat vlak en daarboven een romp van slechts één of twee gangen. Ze werden IJlster-boten genoemd ⁴. De bouwwijze uit slechts enkele brede gangen was bepalend voor de hoekige vorm die de dwarsdoorsnede van de scheepjes te zien gaf. De toepassing van meerdere smallere gangen maakte het mogelijk een meer elegante rondere scheepsvorm te verkrijgen, in het bijzonder in voor- en achterschip. Het jachtje "Aaltje" behoort tot deze laatste categorie. Deze bouwwijze, tot elf gangen toe, werd toegepast bij de overwegend voor pleziervaart bestemde luxueus uitgevoerde zgn. jagten.

In de tweede helft van de negentiende eeuw, toen pleziervaart nog een tijdverdrijf voor enkelen was en de vraag naar plezierjachten betrekkelijk gering, was het vooral Eeltje Holtrop van der Zee, die zijn stempel heeft kunnen drukken op het houten ronde jacht. Eeltjebaes was behalve een zeer bekwaam scheepsbouwmeester ook een man met een uitgesproken artistieke visie, het kenmerk van de ware kunstenaar. Zijn vele malen aangehaalde gezegde: ... it lelt d'r al . . . wijst erop, dat hij het nog te bouwen schip in de geest reeds exact voor zich zag. Bij de bouw van zijn jachten en boeiers schijnt hij, voor zover wij weten, nooit gebruik gemaakt te hebben van ontwerptekeningen. Alle door hem gebouwde ronde jachten zijn dan ook `op het oog' ontstaan. De rompvormen die hij nastreefde konden alleen bereikt worden door ze op te bouwen uit een groot aantal in de vereiste vorm gebrande smalle gangen. Eeltje Holtrop van der Zee en ook zijn zoon en opvolger Auke van der Zee bouwden hun jachten bijna altijd met een gepiekte bodem en ronde kimmen. Een uitzondering hierop vormt het jacht "Dolphijn", dat meer de vorm heeft van een visaak met (bijna) plat vlak en hoekige kimmen. Alle andere in Joure gebouwde jachten en ook de aldaar ontstane "fjouweracht"-tjotters ⁵ hebben een gepiekte bodem, waarin het hoofdspant de vorm van een accolade benadert.

Afb. a toont een tekening ⁶ waarin voor- en achteraanzicht van het Friese jacht "Argo" zijn gecombineerd. Deze tekening laat de vorm van het gepiekte grootspant duidelijk zien, alsmede het verloop van de naden tussen de gangen in voor- en achterschip. Een typerend kenmerk van de Friese jachten en `fjouwerachten' van de Van der Zee's, vooral van de later gebouwde, is het verloop van de gangen in het voorschip. De bovenste gangen buigen, alvorens tegen de voorsteven aan te sluiten, iets terug, waardoor de typische bolle konen ontstaan. Een haast extreem voorbeeld hiervan is het door Auke van der Zee gebouwde jacht "Neptunus", zoals blijkt uit de tekeningen die zijn opgenomen in ⁷ en in het aanhangsel gereproduceerd. Ook bij andere bouwers, soms in navolging van Van der Zee, komt men gepiekte jachten tegen, zoals in het volgende hoofdstuk zal blijken.
Bij een aantal jachten treffen wij een zuiver rond grootspant aan. Hiervan geeft afb. b mooi voorbeeld. Het betreft het Friese jacht "Roeland", vermoedelijk gebouwd door Brandsma. Een dergelijke vorm is iets eenvoudiger te bereiken dan een bodem met piek. De onderste gangen behoeven minder scheluw gebrand te worden.
De eenvoudigste, dus goedkoopste wijze van bouwen is die, waarbij het vlak dwars op de scheepsas plat of bijna plat is. De hoger liggende huidgangen sluiten hier met een hoekige kim op aan. Kostenbesparing is inderdaad de reden waarom de meeste jachten afkomstig van de werf van Lantinga te IJlst deze wijze van bouwen vertonen. Immers, de nog bestaande Lantinga-jachten zijn waarschijnlijk alle ontstaan na 1900, toen in toenemende mate geconcurreerd moest worden met het populair wordende en betrekkelijk goedkoop te bouwen scherpe jacht. Dat dwong bij de traditionele ronde jachten tot kostenbesparing door eenvoudiger constructie en minder luxueuze uitvoering. Een typisch voorbeeld van de bouw zoals door Lantinga uitgevoerd, toont afb. c, met het voor- en achteraanzicht van het jacht "De Rode Leeuw" ⁸. Het zwak gekromde vlak bestaat uit enkele brede delen, waarop boven de hoekige kimmen vier huidgangen aansluiten. Voor zover kon worden nagegaan, zijn alle aan Feike Lantinga toegeschreven Friese jachten op deze wijze gebouwd. Deze bouwwijze sluit dicht aan bij die van de eenvoudige bedrijfsvaartuigen. Dat ook het hiervoor genoemde door Van der Zee gebouwde jacht "Dolphijn" deze bouwwijze vertoont, spruit zeker niet voort uit kostenoverwegingen, maar uit de eis van de opdrachtgever, dat een bun moest worden ingebouwd. Een uitvoerige bouwbeschrijving van dit jacht werd elders door ons gepubliceerd.

Verwijzingen

1 W.F. Broos, 'F.N. van Loon (1775-1840), Een vergeten Friese scheepsontwerper' - Jaarboek van het Fries Scheepvaart Museum 1980, Sneek, alsmede Publicatie van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten, pag. 169 e.v.
2 F.N. van Loon, 'Beschouwingen van den Nederlandschen Scheepsbouw met betrekking tot deszelfs zeillaadje' - De Wed. A. Loosjes Pz., Haarlem 1820 (Facsimile uitgave Lykle Jansma, Buitenpost 1980).
3 F.N. van Loon, 'Handleiding tot den burgerlijken scheepsbouw' - H. Brandenburgh, Workum 1838 (Facsimile uitgave Lykle Jansma, Buitenpost 1980).
4 U.E.E. Vroom, 'Vracht- en visserschepen van Eeltjebaas en Aukebaas' - De Boer Maritiem, Weesp z.j.
5 J. Vermeer, 'Beschrijving van de tjotter "Albert en Nelly" ' - Jaarboek van het Fries Scheepvaart Museum 1973 en 1974, Sneek, alsmede Publicatie van de Stichting Stamboek Ronde en Platbodemjachten, pag, 30 e.v.
6 J. Loeff, 'Argo, een Fries jacht' - De Waterkampioen, 29(1957)34.
7 'Ronde en Platbodemjachten', red. T. Huitema, 6e druk, De Boer Maritiem, Houten 1987.
8 J. Vermeer, Beschrijving van het Friese jacht "De Rode Leeuw" , - Jaarboek van het Fries Scheepvaart Museum 1977, Sneek