Kenmerk-beschrijvingen Zaan- en Waterlandse schuiten
Algemeen
Het vaargebied van de vaartuigen van Zaanland werd in het zuiden begrensd door de polders, in het westen door de geestgronden, in het noorden door het Alkmaardermeer, de Starnmeerpolder en het Noordhollands Kanaal en in het oosten door de Wijde Wormer en de Twiske (de oude grens tussen Zaanland en Waterland). Later kwam de oostgrens te liggen bij het Noordhollands Kanaal. In dit waterland met zijn vele brede sloten ging alle vervoer te water. De dorpen lagen aan een wegsloot met daarnaast een pad. In de Assendelverpolder waren de weilanden steviger, de sloten smaller en de vaartuigen kleiner.
Scheepstype: Waterlandse jol
Inleiding
In de Zaanstreek, althans het gebied tussen IJ-polders en Alkmaardermeer werden boerenjollen (Zaanlandse jol, Waterlandse jol) gebruikt. Er was een uitvoering met spitse stevens en een uitvoering met spiegel. De scheepjes werden gebruikt om te melken (boerenjol), te jagen (jagersjol), te vissen (bunjol) en te venten (droge bunjol); eigenlijk dezelfde functie als de punter in Giethoorn. De jagersjol was 2 duim smaller in het vlak dan de boerenjol, had geen zeeg en was vaak voorzien van sleephout om over een dijk of pad te trekken. Bij de boerenjol en ventjol bestond ook een vierriems uitvoering. De laatste identiek aan de bunjol, maar op de plaats van de bun een extra roeidoft.
De Tijdlijn van de Waterlandse jol
Selectie van alle Ronde en Platbodemjachten in het Nederlandsch Jachtregister 1924-1925
1924-1925
Uit alle schepen die genoemd staan in het Nederlandsch Jachtregister heeft Gerard ten Cate een selectie gemaakt van alle Ronde en Platbodemjachten die er in 1924-1925 in opgenomen waren. Het is een uniek overzicht omdat het een goed beeld geeft van onze vloot in die jaren.
Type beschrijving Waterlandse jol
- Geschiedenis van de Zomp
- Beschrijving van de Zomp
- Tuigage
Kenmerken van de Waterlandse jol
- De Zomp als werkschip
- De Zomp als jacht
- Algemene kenmerken
- Kenmerkende verhoudingen
- Verklaring in tekening
Publicaties over de Waterlandse jol in het Stamboekarchief
Oproep van J.P.G. Thiebout in de Waterkampioen van februari 1939
Vereniging De Binnenvaart' 2010 nummer 2 - Zompenvaart
Eeuwenlang zijn rivieren als de Regge, Schipbeek, Dinkel en zelfs grote broer de Vecht belangrijke vaarwegen geweest. Via de Vecht waren Kampen, Zwolle en de toenmalige Zuiderzee bereikbaar voor schippers uit het oosten van de provincie, en daarmee het gehele land. Inmiddels is er veel veranderd in de binnenlandse scheepvaart en komt er op deze kleine vaarwegen geen commerciële scheepvaart meer voor. Op de smalle en vooral ook ondiepe binnenwateren werd in die tijd gebruikt gemaakt van een scheepstype met platte bodem, een zogenaamde 'zomp'. De tonnenmaat van een dergelijk vaartuig varieerde tussen de twintig en dertig ton. Er kon mee worden gezeild, maar vaker werden zij voortgeboomd of vanaf de oever met een zogenaamde 'spriet' voortgeduwd.
Artikelen in de Spiegel der Zeilvaart en Schuttevaer
- Download Scheepvaart ten Oosten van de IJssel deel 1:... pdf 1,4 MB
- Download Scheepvaart ten oosten van IJssel deel 2:... pdf 1,4 MB
- Download Scheepvaart ten oosten van de IJssel deel 3:... pdf 1,1 MB
- Download Scheepvaart ten oosten van de IJssel deel 4:... pdf 1,1 MB
- Download Een Vechtzomp voor Ommen - Spiegel der... pdf 1,2 MB
- Download Bont gezelschap bouwt zompen - Schuttevaer... pdf 356 kB
Tewaterlating van de nieuwe Ommense Vechtzomp
Al een aantal jaren leefde in Ommen het plan een Ommer Vechtzomp te bouwen/reconstrueren. Als gevolg van de bouw van een zomp in Gramsbergen en de aanschaf van een soortgelijk schip door Dalfsen, kwamen deze plannen in een stroomversnelling. Immers, het “gat” in het vaargebied moest worden opgevuld zodat er aansluiting zou ontstaan met de andere zompen en de hele Vecht zou worden bestreken.
De Ommer Vechtzomp is gebouwd van 2020 tot 2023, door een team vrijwilligers/vakmensen, onder leiding van de professionele Scheepstimmerman Harmen Timmerman, bouwer en eigenaar van de boeier 'Uiltje'.
De tewaterlating vond plaats op Koningsdag 2023 op de brug over de Vecht in het centrum van Ommen. Achterkleinkinderen van de laatste Ommer Zompschippers, Lotte Steen en Lotte van Elburg doopten de Zomp en wensten haar een behouden vaart. De naam van de Zomp is 'Hanzestad Ommen'.
De beelden van de tewaterlating van de nieuwe Ommense Vechtzomp
Zompenmuseum te Enter
In het Zompenmuseum te Enter is een gedeelte van een oude zomp te zien. Verder bevinden zich daar een aantal modellen van deze vaartuigen. Een replica van een zomp vaart zo nu en dan nog vanuit Rijssen met geïnteresseerde passagiers.
Zie ook: W.H. de Vosprijs 2012 toegekend aan de Regionale Stichting Enterse Zomp
Het Peperhuis 2022 - Zaanse gondel toegevoegd aan collectie
Sinds het einde van 2021 maakt een Zaanse gondel deel uit van de collectie van het Zuiderzeemuseum Het vaartuig is uniek Het werd waarschijnlijk vervaardigd in de jaren dertig door de Werf J Langenberg in Zaandam en is het enige overgebleven originele exemplaar' Het scheepje maakte tot voor kort deel uit van de collectie van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem, maar omdat het buiten het collectie-profiel viel, is het overgedragen aan het Zuiderzeemuseum.
De gondel is verwant aan de punter en is een open platbodem Hij heeft een knikspantromp, rechte voorovervallende scherpe steven en een relatief kleine spiegel Om te zeilen had de gondel een torentuig met een fok, een roer en twee zwaarden Om gevangen vis vers te houden had het vaartuig soms een bun de zijden waren opgebouwd uit twee overnaadse gangen Het scheepje is zowel in hout als in ijzer gebouwd. Naast een groter zeewaardig model dat vooral voor de visserij werd ingezet, kende de Zaanstreek een kleiner model dat voor visserij als werkboot en overzetveer, maar vooral ook in de pleziervaart op de Zaan en het Alkmaardermeer dienstdeed.
Scheepstype: Waterlandse melkschuit
Inleiding
In dit waterland met zijn vele brede sloten ging alle vervoer te water. De dorpen lagen aan een wegsloot met daarnaast een vonderpad. De scheepstypen van dit gebied hadden een vlak met puntige einden, waarop vallende en rechte stevens stonden.
De Zaanlandse / Waterlandse melkschuit (Gerrit Schutten noemt ze in zijn boek "Verdwenen Schepen" boeiers) had rechte en vallende stevens en zijden met twee overnaadse gangen. Op deze zijden stonden verticale boeisels. De schuit was geheel open. Om te zeilen werden aan twee masten torenzeilen gevoerd. Afmetingen: ca. 9,6 x 2,6 m. Deze schuit werd gebruikt door melkboeren uit de Zaanlandse en Waterlandse dorpen. Zij roeiden en zeilden hiermee gezamenlijk naar Amsterdam om daar hun melk te gaan uitventen. Ze meerden af aan de Melkmarkt tegenover het Centraal Station. Ook werd dit type gebruikt voor de beurtvaart vanuit die dorpen op Amsterdam.
De Tijdlijn van de Waterlandse melkschuit
Selectie van alle Ronde en Platbodemjachten in het Nederlandsch Jachtregister 1924-1925
1924-1925
Uit alle schepen die genoemd staan in het Nederlandsch Jachtregister heeft Gerard ten Cate een selectie gemaakt van alle Ronde en Platbodemjachten die er in 1924-1925 in opgenomen waren. Het is een uniek overzicht omdat het een goed beeld geeft van onze vloot in die jaren.
Type beschrijving Waterlandse melkschuit
- Geschiedenis van de Zomp
- Beschrijving van de Zomp
- Tuigage
Kenmerken van de Waterlandse melkschuit
- De Zomp als werkschip
- De Zomp als jacht
- Algemene kenmerken
- Kenmerkende verhoudingen
- Verklaring in tekening
Publicaties over de Waterlandse melkschuit in het Stamboekarchief
Oproep van J.P.G. Thiebout in de Waterkampioen van februari 1939
Vereniging De Binnenvaart' 2010 nummer 2 - Zompenvaart
Eeuwenlang zijn rivieren als de Regge, Schipbeek, Dinkel en zelfs grote broer de Vecht belangrijke vaarwegen geweest. Via de Vecht waren Kampen, Zwolle en de toenmalige Zuiderzee bereikbaar voor schippers uit het oosten van de provincie, en daarmee het gehele land. Inmiddels is er veel veranderd in de binnenlandse scheepvaart en komt er op deze kleine vaarwegen geen commerciële scheepvaart meer voor. Op de smalle en vooral ook ondiepe binnenwateren werd in die tijd gebruikt gemaakt van een scheepstype met platte bodem, een zogenaamde 'zomp'. De tonnenmaat van een dergelijk vaartuig varieerde tussen de twintig en dertig ton. Er kon mee worden gezeild, maar vaker werden zij voortgeboomd of vanaf de oever met een zogenaamde 'spriet' voortgeduwd.
Artikelen in de Spiegel der Zeilvaart en Schuttevaer
- Download Scheepvaart ten Oosten van de IJssel deel 1:... pdf 1,4 MB
- Download Scheepvaart ten oosten van IJssel deel 2:... pdf 1,4 MB
- Download Scheepvaart ten oosten van de IJssel deel 3:... pdf 1,1 MB
- Download Scheepvaart ten oosten van de IJssel deel 4:... pdf 1,1 MB
- Download Een Vechtzomp voor Ommen - Spiegel der... pdf 1,2 MB
- Download Bont gezelschap bouwt zompen - Schuttevaer... pdf 356 kB
Tewaterlating van de nieuwe Ommense Vechtzomp
Al een aantal jaren leefde in Ommen het plan een Ommer Vechtzomp te bouwen/reconstrueren. Als gevolg van de bouw van een zomp in Gramsbergen en de aanschaf van een soortgelijk schip door Dalfsen, kwamen deze plannen in een stroomversnelling. Immers, het “gat” in het vaargebied moest worden opgevuld zodat er aansluiting zou ontstaan met de andere zompen en de hele Vecht zou worden bestreken.
De Ommer Vechtzomp is gebouwd van 2020 tot 2023, door een team vrijwilligers/vakmensen, onder leiding van de professionele Scheepstimmerman Harmen Timmerman, bouwer en eigenaar van de boeier 'Uiltje'.
De tewaterlating vond plaats op Koningsdag 2023 op de brug over de Vecht in het centrum van Ommen. Achterkleinkinderen van de laatste Ommer Zompschippers, Lotte Steen en Lotte van Elburg doopten de Zomp en wensten haar een behouden vaart. De naam van de Zomp is 'Hanzestad Ommen'.
De beelden van de tewaterlating van de nieuwe Ommense Vechtzomp
Zompenmuseum te Enter
In het Zompenmuseum te Enter is een gedeelte van een oude zomp te zien. Verder bevinden zich daar een aantal modellen van deze vaartuigen. Een replica van een zomp vaart zo nu en dan nog vanuit Rijssen met geïnteresseerde passagiers.
Zie ook: W.H. de Vosprijs 2012 toegekend aan de Regionale Stichting Enterse Zomp
Zaan- en Waterlandse schuiten in beeld
Bronnen
De bronnen die zijn gebruikt bij het beschrijven van de Zomp | |||
| Titel | Auteur | Uitgever | Jaartal |
Algemene bronnen met informatie over het scheepstype Zomp | |||
| Titel | Auteur | Uitgever | Jaar |
Zaan- en Waterlandse schuiten