Scheepstype: Westlander

Het is algemeen bekend, dat verschillende van onze oer-inheemse typen vaartuigen zijn ontstaan in een bepaalde streek van ons land en soms zelfs eigenlijk alleen maar in die streek werden gebouwd. Een voorbeeld van zo een type is de Westlander. Aangenomen wordt, dat dit gespecialiseerde type binnenvaartuig is ontstaan in het Westland met het opkomen van de tuinbouw onder glas, dus zo omstreeks 1850. Voor die tijd, zo zegt E. W. Petrejus, oud-conservator van het Maritiem Museum „Prins Hendrik" te Rotterdam in zijn boekje Scheepsmodellen-binnenschepen, zag men op de wateren van het Westland uitsluitend bokken, scheepjes die in de buurt van Alphen aan den Rijn veel voorkwamen. Vergelijkt men de afbeeldingen van een Bok en een Westlander, zoals die voorkomen in het werkje Nederlandsche Binnenschepen van G. C. E. Crone, dan lijkt het niet onwaarschijnlijk, dat de westlander „ontleend" zou zijn aan de bok; een bok, aangepast aan de smalle wateren en watertjes van het Westland met hun vele lage vaste bruggetjes. Nauwkeurig nagegaan hebben wij dit niet.

Oorspronkelijk van hout gebouwd, werd later uitsluitend ijzer (staal) als materiaal voor de Westlander gebruikt. De overgang van hout naar staal heeft zich geleidelijk voltrokken. Eerst werden alleen de rompen van ijzer gemaakt en handhaafde men voor de dekken hout, omdat ijzeren dekken in de zomer te warm en in de winter te koud waren. Later werden ook de dekken van ijzer gemaakt, omdat deze veel economischer in onderhoud waren

Hoewel wij niet beschikken over harde bewijzen, willen we als hypothese stellen dat de Westlander ontstaan is als variant van de „Bok" (Bok in de betekenis zoals gehanteerd door Lunenburg in zijn boekje „Ronde en Platbodems") in het laatste kwart van de vorige eeuw. De door ons verzamelde gegevens doen blijken dat de bouwers van Westlanders even vroeg zijn overgegaan op de ijzer- en staalbouw als in de overige scheepsbouw het geval was: de eerste ijzeren Westlanders verschenen in de jaren tachtig van de negentiende eeuw. De Westlanderbouw beleefde maar een korte bloeitijd. Na de Eerste Wereldoorlog werden ze al niet meer gebouwd.
De redenen om te stellen dat de Westlander van de Bok afgeleid en een nog relatief jong scheepstype is, zijn:

1. De opvallende overeenkomsten als: de vallende voorsteven, de lijn van het boeisel, de aanwezigheid van klapmutsen, de afwezigheid van gangboorden en het aanwezig zijn van steekleren, de platte bouw. Ook de Pakschuit hoort onmiskenbaar tot deze schepenfamilie.
2. We kennen wèl diverse oude prenten (van bijvoorbeeld Grève, Le Comte) waarop de Bok voorkomt en als zodanig vermeld wordt in de achttiende eeuw, maar geen enkele met een „Westlander". De Westlander wordt pas afgebeeld als het fotograferen tot ontwikkeling komt (vanaf ongeveer 1860).
3. Met het opkomen van de Westlander verdween de Bok. De Westlander verving de Bok geheel, in eenzelfde bedrijfstak (namelijk regionaal vervoer te water).

Zie ook de beschrijving van het boek Scheepstypologieën.